Kâbe ve Mescid-i Haram: Bölümleri ve Ziyaret Rehberi
Son güncelleme:
Kısa cevap
Kâbe, Mekke’deki Mescid-i Haram’ın ortasında yer alan ve Müslümanların kıblesi olan yapıdır. Çevresinde tavaf edilir. Belli başlı bölümleri şunlardır: doğu köşesindeki Hacerü’l-Esved (tavafın başlangıç noktası), Hz. İbrahim’in ayak izinin bulunduğu Makam-ı İbrahim, kuzey tarafındaki yarım daire duvarla çevrili Hatîm (Hicr-i İsmail), Hacerü’l-Esved ile kapı arasındaki Multezem ve güney köşesindeki Rükn-i Yemânî. Zemzem kuyusu da Mescid-i Haram içindedir.
Özet bilgiler
- Bulunduğu yer
- Mescid-i Haram, Mekke
- Önemi
- Müslümanların kıblesi
- Tavaf başlangıcı
- Hacerü’l-Esved hizası
- Hatîm
- Kâbe’den sayılır — içinden tavaf edilmez
- Makam-ı İbrahim
- Tavaf namazının kılındığı yer
- Kisve
- Kâbe’yi örten siyah örtü
- Zemzem
- Mescid-i Haram içindeki kuyudan gelir
“Şüphesiz, insanlar için kurulan ilk ibadet evi, elbette Mekke’de, âlemlere rahmet ve hidayet kaynağı olarak kurulan Kâbe’dir.”
Ayet, Kâbe’nin yeryüzünde ibadet için kurulan ilk mabet olduğunu bildirir. Ayette geçen "Bekke" adı Mekke’yi, özellikle de Kâbe’nin bulunduğu bölgeyi ifade eder.
“Hani İbrahim, İsmail ile birlikte evin (Kâbe’nin) temellerini yükseltiyor, "Ey Rabbimiz! Bizden kabul buyur! Şüphesiz sen hakkıyla işitensin, hakkıyla bilensin" diyorlardı.”
Kâbe’nin Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından inşasını anlatır. Müfessirler "temellerini yükseltiyordu" ifadesinden, aynı yerde daha önce bir yapı bulunduğu ve Hz. İbrahim’in o temeller üzerine bina ettiği sonucunu çıkarmışlardır.
Kâbe nedir?
Kâbe, Mekke’de Mescid-i Haram’ın ortasında yer alan küp biçimli yapıdır. Müslümanların kıblesidir; dünyanın neresinde olursa olsun namaz bu yöne doğru kılınır.
Kur’an-ı Kerim’de "Beytullah" (Allah’ın evi) ve "Beyt-i Atîk" gibi adlarla anılır. Yeryüzünde ibadet için kurulan ilk mabet olduğu Âl-i İmrân suresinde bildirilir.
Kâbe’nin etrafında yapılan tavaf, umre ve haccın temel ibadetlerindendir. Tavaf yalnız burada yapılabilir; başka hiçbir yapı etrafında tavaf edilmez.
Kâbe’yi örten siyah örtüye "kisve" denir. Üzerinde altın sırma ile işlenmiş ayet-i kerîmeler bulunur ve belirli aralıklarla yenilenir.
Hacerü’l-Esved
Kâbe’nin doğu köşesinde, yerden yaklaşık bir buçuk metre yükseklikte bulunan siyah taştır. Gümüş bir muhafaza içinde durur.
Tavafın başlangıç ve bitiş noktası Hacerü’l-Esved hizasıdır. Mescid-i Haram zemininde bu hizayı gösteren işaretler ve yeşil ışıklı göstergeler bulunur.
Tavaf sırasında Hacerü’l-Esved’i öpmek veya elle selamlamak (istilâm) sünnettir. Kalabalıkta uzaktan el işaretiyle selamlayıp "Bismillâhi Allâhü ekber" demek yeterlidir.
Makam-ı İbrahim
Kâbe’nin doğu tarafında, cam ve metal bir muhafaza içinde bulunan taştır. Üzerinde Hz. İbrahim’in ayak izi olduğu rivayet edilir.
Kâbe’nin inşası sırasında Hz. İbrahim’in üzerine çıkarak duvarları yükselttiği taş olduğu nakledilir.
Tavaf tamamlandıktan sonra, mümkünse Makam-ı İbrahim’in arkasında iki rekât tavaf namazı kılınır. Kalabalık sebebiyle orada yer bulunamazsa mescidin uygun bir yerinde kılınabilir.
Hatîm (Hicr-i İsmail)
Kâbe’nin kuzey tarafında, yarım daire biçiminde alçak bir duvarla çevrili alandır. "Hicr-i İsmail" adıyla da anılır.
Bu alan Kâbe’den sayılır. Bu yüzden tavaf, Hatîm’in dışından yapılır; içinden geçilerek atılan bir şavt geçerli olmaz.
Hatîm’in içinde namaz kılmak ve dua etmek, Kâbe’nin içinde bulunmak gibi kabul edilir. Kalabalık sebebiyle bu alana giriş zaman zaman sınırlandırılır.
Multezem ve Rükn-i Yemânî
Multezem, Hacerü’l-Esved ile Kâbe’nin kapısı arasında kalan bölümdür. Burada dua etmek ve göğsü duvara dayamak müstehap kabul edilmiştir.
Rükn-i Yemânî, Kâbe’nin güney köşesidir. Tavaf sırasında buraya elle dokunmak sünnettir; ancak öpülmez.
Rükn-i Yemânî ile Hacerü’l-Esved arasında "Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr" ayetini okumak sünnet olarak nakledilmiştir.
Her iki noktada da kalabalık yoğundur. İzdihama yol açmadan, sıranızı bekleyerek hareket edin.
Zemzem kuyusu
Zemzem, Mescid-i Haram içindeki kuyudan çıkan sudur. Hz. Hacer ve oğlu Hz. İsmail’in su arayışı sırasında ortaya çıktığı rivayet edilir; Safa ile Merve arasındaki sa’y da bu hatırayı taşır.
Kuyunun kendisi günümüzde ziyarete kapalıdır; su, mescidin çeşitli noktalarındaki sebiller ve bidonlar aracılığıyla ücretsiz sunulur.
Tavaf namazından sonra zemzem içmek sünnettir. Umre boyunca dilediğiniz kadar içebilirsiniz.
“Zemzem suyu, ne niyetle içilirse onun içindir.”
Hadisi İbn Ebî Şeybe, Beyhakî, Dârekutnî ve Hâkim de tahriç etmiş; el-Münzirî ve Dimyâtî sahih olduğunu belirtmiştir.
Mescid-i Haram’da pratik bilgiler
- Mescidin çok sayıda kapısı vardır. Girdiğiniz kapının adını ve numarasını not edin; çıkışta aynı kapıyı bulmak kolaylaşır.
- Ayakkabınızı bez torbada yanınızda taşıyın; raflar dolabilir ve ayakkabı kaybı yaygındır.
- Tavaf zemin katta (mataf) veya üst katlarda yapılabilir. Üst katlarda mesafe uzar ama kalabalık azdır.
- Tekerlekli sandalye hizmeti ve buna ayrılmış tavaf alanları bulunur.
- Namaz vakitlerinden çok önce gitmek, mescitte yer bulabilmek için gereklidir.
- Abdest ve tuvalet alanları mescidin çevresinde çok sayıda noktadadır.
- Telefonunuzun şarjını kontrol edin; grubunuzdan ayrı düşerseniz iletişim tek yolunuz olur.
Kâbe’nin tarihi
Kâbe’nin Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından inşa edildiği Kur’an-ı Kerim’de bildirilir. Müfessirler, "temellerini yükseltiyordu" ifadesinden aynı yerde daha önce bir yapı bulunduğu sonucunu çıkarmışlardır.
İslam öncesi dönemde Kâbe, Arap kabileleri için de kutsal sayılıyor ve ziyaret ediliyordu; ancak içi putlarla doldurulmuştu. Mekke’nin fethiyle birlikte bu putlar kaldırılmış, Kâbe yeniden tevhid inancının merkezi hâline gelmiştir.
Yapı, tarih boyunca sel ve yangın gibi sebeplerle birkaç kez onarılmış ve yeniden inşa edilmiştir. Hz. Peygamber’in gençlik yıllarında yapılan onarımda, Hacerü’l-Esved’in yerine konulması konusunda kabileler arasında çıkan anlaşmazlığı onun çözdüğü nakledilir.
Osmanlı döneminde de Kâbe ve Mescid-i Haram için önemli onarım ve genişletme çalışmaları yapılmıştır. Günümüzdeki geniş avlular ve çok katlı tavaf alanları modern dönem genişletmelerinin sonucudur.
Safa ve Merve
Safa ve Merve, Mescid-i Haram’ın içinde yer alan iki tepedir. Aralarındaki mesafede yapılan gidiş gelişe "sa’y" denir ve umrenin vaciplerindendir.
Sa’y, Hz. Hacer’in oğlu Hz. İsmail için su ararken bu iki tepe arasında koşuşturmasının hatırasını taşır. Zemzem kuyusunun ortaya çıkışı da bu olayla ilişkilendirilir.
Sa’y alanı bugün kapalı ve klimalı bir koridor hâlindedir. Safa’dan başlanır, Merve’de bitirilir; toplam yedi şavttır.
Yeşil ışıklarla işaretli bölümde erkeklerin hızlı yürümesi (hervele) sünnettir; kadınlar normal yürür. Alanda tekerlekli sandalye hizmeti de bulunur.
Ziyaret adabı
- Kâbe’yi ilk gördüğünüzde dua etmek müstehaptır; bu an için duanızı önceden hazırlayın.
- Yüksek sesle konuşmaktan ve başkalarının ibadetini bölmekten kaçının.
- Fotoğraf ve video çekerken çevrenizdekilerin mahremiyetine dikkat edin.
- Kalabalıkta itişmek yerine sıranızı bekleyin; özellikle yaşlı ve engelli misafirlere yol verin.
- Görevlilerin yönlendirmelerine uyun.
- Mescit içinde yeme içme ve uzun süre yer kaplama konusunda dikkatli olun.
Sıkça sorulan sorular
Mescid-i Haram’da namaz kaç namaza denk?
Hadiste Mescid-i Haram’da kılınan namazın faziletinin çok büyük olduğu bildirilmiştir; Mescid-i Nebevi ile ilgili hadiste de "Mescid-i Haram hariç" kaydı yer alır. Kesin oran için kafile hocanıza veya Din İşleri Yüksek Kurulu’na danışın.
Tavaf için hangi kat daha iyi?
Zemin kat Kâbe’ye en yakın olandır ve bir şavt daha kısa sürer, ancak kalabalıktır. Üst katlarda mesafe uzar fakat hareket rahatlar; yürüme güçlüğü olanlar ve kalabalıktan rahatsız olanlar için daha uygundur.
Kâbe’nin içine girilebilir mi?
Kâbe’nin içi genel ziyarete açık değildir. Umre ve hac ibadetlerinde Kâbe’nin içine girmek gerekmez; ibadet çevresinde tavaf ederek yapılır.
Hatîm’in içinden tavaf edilebilir mi?
Hayır. Hatîm (Hicr-i İsmail) Kâbe’den sayılır; içinden geçilerek atılan şavt geçerli olmaz. Tavaf mutlaka dış duvarın çevresinden yapılır.
Hacerü’l-Esved’e dokunamazsam ibadetim eksik olur mu?
Hayır. Hacerü’l-Esved’i öpmek veya elle selamlamak sünnettir, şart değildir. Kalabalıkta uzaktan el işaretiyle selamlamak yeterlidir.
Tavaf namazını mutlaka Makam-ı İbrahim’in arkasında mı kılmalıyım?
Mümkünse orada kılmak sünnettir. Kalabalık sebebiyle yer bulunamazsa mescidin uygun herhangi bir yerinde kılınabilir.
Zemzem ücretli mi?
Hayır. Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevi’deki sebillerden zemzem ücretsiz olarak içilir. Türkiye’ye getirmek için satın alınan bidonlar ise ücretlidir.
Kisve ne zaman değiştirilir?
Kâbe’yi örten kisve belirli aralıklarla yenilenir. Değişim, hac dönemine denk gelen özel bir merasimle yapılır.
Mescid-i Haram’da kaybolursam ne yapmalıyım?
Girdiğiniz kapının numarasını önceden not alın. Kaybolduğunuzda görevlilere başvurun ve otel kartvizitinizi gösterin; kafile görevlinizin numarası da yanınızda olmalıdır.
Kâbe’nin kıble olması ne anlama gelir?
Müslümanlar namazlarını Kâbe yönüne dönerek kılar. Bu, yapının kendisine değil, Allah’ın emrine yönelmeyi ifade eden bir birlik sembolüdür.
Kaynaklar
İlgili turlar
Programları ve fiyatları inceleyin
Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.