Uhud Dağı ve Uhud Şehitliği: Savaşın Tarihi, Hz. Hamza ve Ziyaret

Son güncelleme:

Kısa cevap

Uhud, Mescid-i Nebevî’nin yaklaşık 5 km kuzeyinde yer alan dağdır. Hicretin 3. yılı Şevval ayında (Mart 625) Müslümanlarla Mekkeli müşrikler arasındaki Uhud Savaşı bu dağın eteğinde yaşandı ve Hz. Hamza dahil yetmiş sahabi şehit oldu. Şehitler savaş alanına defnedildi; bugün Uhud Şehitliği ve karşısındaki Okçular Tepesi (Cebelürrumât) Medine çevre ziyaretlerinin temel durağıdır. Ziyaret randevu gerektirmez.

Özet bilgiler

Konum
Mescid-i Nebevî’nin yaklaşık 5 km kuzeyi
Savaşın tarihi
Şevval, hicrî 3 (Mart 625)
Ordular
Yaklaşık 700 Müslüman — 3.000 müşrik
Okçular
50 okçu, komutan Abdullah b. Cübeyr
Şehit sayısı
70 sahabi
Önde gelen şehit
Hz. Hamza (Peygamber Efendimiz’in amcası)
Kur’an’da
Âl-i İmrân suresi, 122–170. ayetler arası
Randevu
Gerekmez
Hadîs-i Şerîf
“Uhud bizi sever, biz de Uhud’u severiz.”
— Buhârî, Megâzî 27; Müslim, Hac 503-504

Peygamber Efendimiz, acı bir hatıranın yaşandığı bu dağ için sevgiyle söz etmiştir. Uhud ziyareti bu yüzden yalnız bir yas ziyareti değil, sadakat ve fedakârlığın hatırlandığı bir duraktır.

Ayet-i Kerîme
“Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma. Bilakis onlar diridirler, Rableri katında Allah’ın, lütfundan kendilerine verdiği nimetlerin sevincini yaşayarak rızıklandırılmaktadırlar. Arkalarından kendilerine ulaşamayan (henüz şehit olmamış) kimselere de hiçbir korku olmayacağına ve onların üzülmeyeceklerine sevinirler.”
— Âl-i İmrân suresi, 169-170. ayetler (Diyanet İşleri Başkanlığı meali)

Âl-i İmrân suresinin Uhud Savaşı’nı anlatan ayetleri arasında yer alır. Uhud şehitlerinin ziyaretinde en çok hatırlanan ayetlerdendir.

Uhud Dağı nerede?

Uhud, Medine’nin kuzeyinde, doğu–batı yönünde uzanan kırmızımsı renkli bir dağdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Mescid-i Nebevî’ye yaklaşık 5 km uzaklıktadır. Şehir büyüdükçe dağın eteğine kadar yerleşim ulaşmıştır; bugün otobüsle kısa sürede gidilir.

Ziyaret alanı iki noktadan oluşur: dağın eteğindeki Uhud Şehitliği ve şehitliğin karşısındaki küçük tepe olan Okçular Tepesi (Cebelürrumât). Savaşın seyrini anlamak için iki noktayı birlikte görmek gerekir.

Uhud, Medine ziyaret yerleri arasında en uzun süre ayrılan duraktır. Kafile hocaları burada savaşın tarihçesini anlatır.

Uhud Savaşı ne zaman ve neden oldu?

Uhud Savaşı hicretin 3. yılında, Şevval ayında (Mart 625) yaşandı. Bir yıl önce Bedir’de ağır bir yenilgi alan Mekkeli müşrikler, intikam almak için yaklaşık 3.000 kişilik bir orduyla Medine üzerine yürüdü.

Müslüman ordusu yola yaklaşık 1.000 kişiyle çıktı. Ancak münafıkların lideri Abdullah b. Übey 300 kişiyle ordudan ayrılınca sayı yaklaşık 700’e düştü. Peygamber Efendimiz orduyu sırtını Uhud Dağı’na verecek şekilde yerleştirdi.

Ordunun arkasını korumak için 50 okçu, Abdullah b. Cübeyr komutasında Ayneyn denilen küçük tepeye yerleştirildi. Okçulara, ne olursa olsun yerlerinden ayrılmamaları emredildi. Bu tepe sonradan "okçular tepesi" anlamında Cebelürrumât adıyla anıldı.

Okçular Tepesi’nde ne yaşandı?

Savaşın ilk safhasında Müslümanlar üstün geldi ve müşrik ordusu geri çekilmeye başladı. Zaferin kazanıldığını düşünen okçuların çoğu, komutanlarının uyarısına rağmen ganimet toplamak için tepeden indi.

Tepenin boşaldığını gören müşrik süvarileri, dağın arkasından dolaşarak Müslümanları arkadan kuşattı. Savaşın yönü bir anda değişti; Müslümanlar ağır kayıplar verdi ve Peygamber Efendimiz de yaralandı.

Âl-i İmrân suresinin ilgili ayetleri bu hadiseyi açıkça anlatır: emre karşı gelmenin ve dünyalık arzusunun bedeli ile buna rağmen Allah’ın bağışlaması. Uhud’un en önemli dersi, itaatin ve sabrın zafer kadar önemli olduğudur.

Ayet-i Kerîme
“Andolsun, Allah, izniyle, onları (müşrikleri) kırıp geçirdiğiniz sırada size olan vadini gerçekleştirdi. Nihayet sevdiğiniz şeyi (zaferi) size gösterdikten sonra, za’f gösterdiniz. (Peygamber’in verdiği) emir konusunda tartıştınız ve emre karşı geldiniz. İçinizden dünyayı isteyenler de vardı, ahireti isteyenler de. Sonra sizi denemek için onlardan yüzünüzü çevirdi. (Kaçıp hezimete uğradınız. Buna rağmen) sizi bağışladı. Allah mü’minlere karşı çok lütufkârdır.”
— Âl-i İmrân suresi, 152. ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meali)

Okçuların tepeden inmesi ve savaşın seyrinin değişmesi bu ayette anlatılır. Okçular Tepesi’nde bu ayeti hatırlamak, ziyaretin anlamını derinleştirir.

Hz. Hamza ve Uhud şehitleri

Uhud’da Müslümanlardan yetmiş kişi şehit oldu. Bunların başında Peygamber Efendimiz’in amcası Hz. Hamza gelir. Hz. Hamza, Vahşî b. Harb tarafından şehit edildi ve "şehitlerin efendisi" (seyyidü’ş-şühedâ) unvanıyla anılır.

Şehitler, düştükleri yerde, ikişer üçer kişi aynı kabre, kefensiz ve üzerlerindeki elbiselerle defnedildi. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin aktardığına göre Medine’ye taşınan bazı cenazeler, Peygamber Efendimiz’in emriyle geri getirilerek savaş alanına gömüldü. Uhud Şehitliği’nin bugün savaş alanının hemen yanında bulunmasının sebebi budur.

Savaşta Müslümanların sancağını taşıyan Mus’ab b. Umeyr de Uhud şehitleri arasındadır. Şehitlik bugün alçak bir duvar ve parmaklıkla çevrilidir; ziyaretçiler kabirleri bu çevrenin dışından görür.

Uhud Şehitliği’nde ziyaret adabı

Uhud Şehitliği bir kabristandır; burada kabir ziyaretinin genel adabı geçerlidir. Şehitlere selam verilir, onlar için dua edilir ve ölüm ile ahiret hatırlanır.

Kabirlere dokunmak, parmaklıklara bez veya ip bağlamak, kabir toprağından almak ya da şehitlerden bir şey istemek gibi davranışlar doğru değildir; dua Allah’a yapılır. Görevliler bu konuda uyarı yapar.

Peygamber Efendimiz’in kabristanda okuduğu, künyesi belli dualar vardır. Bunlardan biri aşağıdadır; Müslim’de geçen diğer selam duasını Cennetü’l-Baki rehberinde bulabilirsiniz.

Hadîs-i Şerîf
“Selâm size ey bu kabirlerde yatanlar! Allah bizi de sizi de bağışlasın. Siz bizden önce gittiniz, biz peşinizden geleceğiz.”
— Tirmizî, Cenâiz 59

Kabristana girerken veya kabirlerin yanında okunabilecek kısa bir selam ve duadır. Ardından Fâtiha ve dilediğiniz dualarla şehitlerin ruhuna dua edebilirsiniz.

Uhud ziyaretinde pratik bilgiler

  • Ziyaret açık alanda yapılır. Sabah erken saatler en uygun zamandır; öğle sıcağında zemin ve hava çok ısınır. Mevsime göre sıcaklık için Mekke ve Medine hava durumu rehberine bakabilirsiniz.
  • Şapka, güneş gözlüğü, su ve rahat ayakkabı yanınızda olsun.
  • Okçular Tepesi küçük bir tepedir; zemini taşlı ve engebelidir. Dizlerinden veya dengesinden rahatsız olan misafirlerin tepeye çıkmadan aşağıdan izlemesi daha güvenlidir. Yaşlı ve engelli misafirler için tempo önerileri ayrı rehberde yer alır.
  • Alan çevresinde seyyar satıcılar ve otopark kalabalığı olur. Otobüsünüzün plakasını ve buluşma saatini not edin; gruptan ayrı düşerseniz ne yapacağınızı umrede kaybolursam rehberinden önceden okuyun.
  • Tur programlarında Uhud genellikle Kuba Mescidi ve Kıbleteyn ile aynı yarım günlük güzergâhta yer alır. Hangi noktaların dahil olduğu tur programında belirtilir.

Uhud ziyaretine nasıl hazırlanılır?

Ziyaretten bir gün önce Âl-i İmrân suresinin Uhud’u anlatan ayetlerini mealinden okumak, alanda anlatılanları çok daha iyi anlamanızı sağlar. TDV İslâm Ansiklopedisi bu ayetlerin 122 ile 170. ayetler arasında yer aldığını belirtir; özellikle 122, 139-140, 144, 152 ve 165-170. ayetler doğrudan savaşla ilgilidir. Diyanet’in Kur’an-ı Kerim portalında bu ayetlerin mealine ücretsiz ulaşabilirsiniz.

Alanda savaşın düzenini gözünüzde canlandırmak için şu üç noktayı akılda tutun: arkada Uhud Dağı, önde Okçular Tepesi ve ikisinin arasındaki düzlükte şehitlik. Müşrik süvarilerinin tepeyi dolaşarak arkadan geldiği yön, kafile hocası tarafından genellikle yerinde gösterilir.

Çocuklarla gidiyorsanız Hz. Hamza’nın ve okçuların hikâyesini önceden kısaca anlatmak, ziyareti onlar için de anlamlı hâle getirir.

Uhud’dan alınan dersler

Uhud, İslam tarihinde zaferden çok dersleriyle anılan bir savaştır. Âl-i İmrân suresinde Uhud’u anlatan ayetler; sebat, itaat, istişare ve mağlubiyet karşısında ümitsizliğe düşmeme üzerinde durur.

Diyanet mealinde 139. ayet şöyledir: "Gevşemeyin, hüzünlenmeyin. Eğer (gerçekten) iman etmiş kimseler iseniz üstün olan sizlersiniz." Ayet, ağır bir kaybın ardından inanan kalplere verilen bir teselli ve ümittir.

Ziyareti yalnız fotoğraf çekilen bir durak olarak değil, bu ayetleri hatırlayıp üzerine düşünülen bir mola olarak planlamak, Medine programının en anlamlı anlarından birini yaşatır. Medine’de kaç gün kalacağınızı belirlerken bu tür ziyaretlere acele etmeden vakit ayırmak için Medine’de kaç gün kalınır rehberine göz atabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Uhud Savaşı ne zaman oldu?

Hicretin 3. yılı Şevval ayında, miladi olarak Mart 625’te, Medine’nin kuzeyindeki Uhud Dağı’nın eteğinde yaşandı.

Uhud Savaşı’nda kaç sahabi şehit oldu?

Müslümanlardan yetmiş kişi şehit oldu. Aralarında Peygamber Efendimiz’in amcası Hz. Hamza ve sancaktar Mus’ab b. Umeyr de bulunur.

Hz. Hamza’nın kabri nerede?

Uhud Dağı’nın eteğindeki Uhud Şehitliği’ndedir. Şehitler savaş alanına defnedildiği için kabristan doğrudan savaşın yaşandığı bölgededir.

Okçular Tepesi (Cebelürrumât) nedir?

Uhud’da 50 okçunun Abdullah b. Cübeyr komutasında yerleştirildiği küçük tepedir. Okçuların çoğunun yerini terk etmesi savaşın seyrini değiştirmiştir; Âl-i İmrân 152. ayet bu olayı anlatır.

Uhud Dağı Mescid-i Nebevî’ye ne kadar uzak?

Yaklaşık 5 km kuzeyindedir. Tur otobüsüyle trafiğe bağlı olarak kısa bir yolculukla ulaşılır.

Uhud Şehitliği’ne girilebilir mi?

Şehitlik alçak bir duvar ve parmaklıkla çevrilidir. Ziyaretçiler kabirleri bu çevrenin dışından görür, selam verir ve dua eder.

Uhud ziyaretinde ne okunur?

Kabristan ziyaretinde Peygamber Efendimiz’in öğrettiği selam duaları okunur; ardından Fâtiha ve dilediğiniz dualarla şehitler için dua edilir. Dua Allah’a yapılır, şehitlerden bir şey istenmez.

Uhud ziyareti ne kadar sürer?

Şehitlik ve Okçular Tepesi için genellikle bir saat civarı ayrılır. Kafile hocasının anlatımıyla bu süre biraz uzayabilir.

"Uhud bizi sever" hadisi sahih mi?

Evet. "Uhud bizi sever, biz de Uhud’u severiz" sözü Buhârî ve Müslim’de rivayet edilmiştir.

Kadınlar Uhud Şehitliği’ni ziyaret edebilir mi?

Evet. Ziyaret açık alanda, şehitliği çevreleyen parmaklığın dışından yapılır ve kadın ziyaretçiler de katılır. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu kadınların kabir ziyaretini caiz görür.

Kaynaklar

İlgili turlar

Programları ve fiyatları inceleyin

Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.

İlgili rehberler

Medine Ziyaret Yerleri: Kuba, Uhud, Cennetü’l-Baki ve KıbleteynMedine’de Mescid-i Nebevi dışında en çok ziyaret edilen yerler şunlardır: İslam’ın ilk mescidi olan Kuba Mescidi, Uhud Savaşı’nın geçtiği ve Hz. Hamza ile şehitlerin medfun olduğu Uhud Şehitliği, Mescid-i Nebevi’nin yanındaki Cennetü’l-Baki kabristanı, kıblenin Kudüs’ten Kâbe’ye çevrildiği Kıbleteyn Mescidi ve Hendek Savaşı bölgesindeki Yedi Mescitler. Bu ziyaretler için randevu gerekmez ve genellikle tur programına dahildir.Mescid-i Nebevi Ziyaret Rehberi: Ravza, Kapılar ve AdapMescid-i Nebevi, Medine’de Peygamber Efendimiz tarafından kurulan ve kabrinin bulunduğu mescittir. Burada kılınan bir namazın, Mescid-i Haram dışındaki mescitlerde kılınan bin namazdan faziletli olduğu hadiste bildirilmiştir. Mescidin içindeki Ravza-i Mutahhara bölümüne giriş için Nusuk uygulamasından ücretsiz randevu alınması zorunludur; mescidin diğer bölümlerine ve Peygamber Efendimiz’e selam vermek için randevu gerekmez.Yaşlı ve Engelli Misafirler İçin Umre: Tekerlekli Sandalye, Tavaf ve Hazırlıkİleri yaştaki ve engelli misafirler umreyi tekerlekli sandalye ile eksiksiz yapabilir: tavaf ve sa’y tekerlekli sandalyeyle eda edilebilir ve Mescid-i Haram’da bunun için ayrılmış üst kat güzergâhları bulunur. Hazırlıkta dört konu belirleyicidir: uçuştan önce havayolundan tekerlekli sandalye asistanlığı istemek, Harem’e yürüme mesafesinde ve yokuşsuz yoldaki bir otel seçmek, ilaçları raporuyla birlikte yeterli miktarda götürmek ve yanında güvenilir bir refakatçi bulundurmak. Daha uzun programlar (14 gün) tempoyu yaydığı için yaşlı misafirleri daha az yorar.Umre Kaç Gün Sürer? Program Süreleri ve Hangisini SeçmeliUmre ibadetinin kendisi — ihram, tavaf, sa’y ve tıraş — birkaç saat içinde tamamlanır. Program süresini belirleyen şey ibadet değil, Mekke ve Medine’de geçirilen gün sayısıdır. Yaygın paket süreleri 8, 10 ve 14 gündür. Bu sürelerden gidiş–dönüş uçuşu ve şehirler arası geçiş düşüldüğünde kutsal topraklarda geçen etkin süre kısalır; ilk kez gidenler için 14 günlük programlar daha rahat bir tempo sunar.