Cennetü’l-Baki: Medine’nin Tarihî Kabristanı, Medfunlar ve Ziyaret
Son güncelleme:
Kısa cevap
Cennetü’l-Baki, Mescid-i Nebevî’nin güneydoğusunda, mescide yürüme mesafesinde bulunan ve Medine’de Müslümanların kurduğu ilk mezarlıktır. Hz. Osman, Hz. Abbas, Hz. Hasan, Peygamber Efendimiz’in kızları, oğlu İbrâhim ve hanımlarından Hz. Âişe, Hz. Hafsa ve Hz. Ümmü Seleme dahil binlerce sahabi burada medfundur. Ziyaret için randevu gerekmez; kabristan belirli saatlerde açılır ve kadın ziyaretçilerin içeri girişi uygulamada kısıtlıdır. Ziyarette Peygamber Efendimiz’in öğrettiği selam duası okunur.
Özet bilgiler
- Konum
- Mescid-i Nebevî’nin güneydoğusu, yürüme mesafesi
- Önemi
- Medine’de Müslümanların kurduğu ilk mezarlık
- İlk defnedilen muhacir
- Osman b. Maz’ûn
- Eski adı
- Bakîu’l-Garkad
- Randevu
- Gerekmez
- Açılış
- Belirli saatlerde — güncel saati teyit edin
- Kadın ziyaretçiler
- İçeri giriş uygulamada kısıtlı
“Selam sizlere ey bu diyarın mü’min ve müslüman sakinleri! İnşallah biz de sizlere katılacağız. Allah’tan bizim için de sizin için de âfiyet dileriz.”
Büreyde’nin rivayetine göre Peygamber Efendimiz, kabristana gidenlere bu selamı öğretmiştir. Cennetü’l-Baki ziyaretinde kapı önünde veya kabristan içinde okunacak en uygun duadır.
Cennetü’l-Baki nerede?
Cennetü’l-Baki, Mescid-i Nebevî’nin güneydoğu tarafında, mescidin avlusuna bitişik denecek kadar yakın bir konumdadır. Mescidin doğu tarafındaki kapılardan çıkarak birkaç dakikada yürüyerek ulaşılır.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bölgenin eski adı Bakî veya Bakîu’l-Garkad’dır; mezarlık olmadan önce "garkad" adı verilen bir çalılıkla kaplıydı. Kabristan, Kanûnî Sultan Süleyman döneminde yapılan ve sonradan yıkılan şehir surlarının dışında kalıyordu.
Konumu sayesinde Baki ziyareti için ayrı bir tur gerekmez. Mescid-i Nebevî’de sabah veya ikindi namazından çıkarken ziyaret edilebilir.
Cennetü’l-Baki’de kimler medfun?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Medine’ye hicret eden muhacirlerden burada ilk defnedilen kişi Osman b. Maz’ûn, Ensar’dan ilk defnedilen ise Es’ad b. Zürâre’dir. Peygamber Efendimiz’in oğlu İbrâhim de burada medfundur.
Kabristanda binlerce sahabi yatmaktadır. Aşağıdaki tablo, kaynaklarda burada medfun olduğu bildirilen tanınmış isimlerden bir kısmını gruplar hâlinde verir. Kabirlerin üzerinde bugün türbe ve yazılı taş bulunmadığı için birçok kabrin yeri kesin olarak ayırt edilemez.
| Grup | Medfun olduğu bildirilen isimler |
|---|---|
| Peygamber Efendimiz’in ailesi | Kızları Hz. Zeyneb ve Hz. Rukıyye, oğlu İbrâhim, amcası Hz. Abbas, halası Hz. Safiyye |
| Ezvâc-ı tâhirât (hanımları) | Hz. Âişe, Hz. Hafsa, Hz. Ümmü Seleme ve diğer bazı annelerimiz |
| Ehl-i Beyt | Hz. Fâtıma (kabrinin yeri konusunda farklı görüşler vardır), Hz. Hasan, Hz. Ali’nin annesi Fâtıma bint Esed |
| Sahabe | Hz. Osman, Abdurrahman b. Avf, Sa’d b. Ebû Vakkâs, Abdullah b. Mes’ûd, Suheyb b. Sinân, Ebû Hüreyre |
| İlk defnedilenler | Osman b. Maz’ûn (muhacirlerden), Es’ad b. Zürâre (Ensar’dan) |
| Diğer | Peygamber Efendimiz’in sütannesi Halîme |
Peygamber Efendimiz ve Baki ziyareti
Hz. Âişe’nin rivayetine göre Peygamber Efendimiz zaman zaman Baki’ye gider, orada yatanlar için dua ederdi. TDV İslâm Ansiklopedisi, bazı cenaze namazlarını burada kıldırdığını ve Habeşistan hükümdarı Necâşî’nin (Ashame) gıyabî cenaze namazını da burada kıldırdığını aktarır.
Peygamber Efendimiz başlangıçta kabir ziyaretini yasaklamış, ardından izin vermiştir. İzni bildiren hadiste, ziyaretin ahireti hatırlattığı vurgulanır. Kabir ziyaretinin amacı budur: ölenlere dua etmek ve ölümü hatırlayarak hayata dönmek.
“Size kabirleri ziyaret etmeyi yasaklamıştım; artık ziyaret edin.”
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, bu izinden sonra kabir ziyareti hükmünün kadın ve erkek bütün Müslümanları kapsadığını belirtir.
Cennetü’l-Baki’nin tarihi: türbeler ve yıkımlar
Kabristanda yüzyıllar boyunca önemli şahsiyetlerin kabirleri üzerine türbeler yapılmıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 1135’te Hz. Hasan ve Hz. Abbas’ın kabirleri üzerine kubbeli bir türbe, 1205’te ise Hz. Osman’ın kabri üzerine Selâhaddîn-i Eyyûbî tarafından bir türbe yaptırılmıştır.
Türbe ve mezar taşları 1806’da yıktırılmış, II. Abdülhamid döneminde yeniden yapılmış, 1926’da ise tekrar yıktırılmıştır. Bugün kabristanda türbe bulunmaz; alan sade bir mezarlık olarak kullanılmaya devam eder ve Medine’de vefat edenler hâlâ buraya defnedilir.
Cennetü’l-Baki ziyaret saatleri
Cennetü’l-Baki gün boyu açık değildir; kapılar belirli saatlerde açılır. Uygulamada ziyaretin çoğunlukla sabah ve ikindi namazlarının ardından sınırlı bir süre için mümkün olduğu bilinir. Saatler Suudi yetkililerince belirlenir; mevsime, yoğunluğa ve döneme göre değişebilir.
Bu yüzden kesin saat için kafile görevlinizin bildirdiği güncel bilgiye göre hareket edin. Medine programınızı hazırlarken Baki ziyaretini bir sabah namazının çıkışına koymak, en kolay planlama yoludur. Gün dağılımı için Medine’de kaç gün kalınır rehberine bakabilirsiniz.
Kadınlar Cennetü’l-Baki’yi ziyaret edebilir mi?
Dinî hüküm açısından Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, kadınların kabir ziyaretinde bulunabileceğini belirtir. Kurulun açıklamasına göre kabir ziyaretine izin veren hadis kadın ve erkekleri birlikte kapsar; kabirleri çok ziyaret eden kadınları kınayan rivayetler, yasağın sürdüğü döneme aittir.
Uygulamada ise durum farklıdır: Cennetü’l-Baki’de kadın ziyaretçilerin kabristan içine girişine uzun süredir izin verilmemektedir. Kadın ziyaretçiler genellikle kabristanı çevreleyen duvarın ve parmaklıkların dışından, Mescid-i Nebevî avlusuna bakan taraftan selam verip dua eder. Bu uygulama yerel yönetimin kararıdır ve değişebilir.
Kadın misafirlere özel diğer pratik bilgiler için kadınlar için umre rehberi sayfasına bakabilirsiniz.
Cennetü’l-Baki’de ziyaret adabı
- Kabristana girerken veya kapı önünde Peygamber Efendimiz’in öğrettiği selamı verin; ardından Fâtiha ve dilediğiniz dualarla oradakiler için dua edin.
- Dua Allah’a yapılır. Kabirlerden yardım istemek, kabirlere dokunmak, el sürmek, toprak almak veya kabirlerin etrafında dönmek doğru değildir.
- Yüksek sesle konuşmayın, kabirlerin üzerine basmayın; açılmış yollardan yürüyün.
- Görevliler belirli davranışlar konusunda uyarı yapar; tartışmaya girmeden yönlendirmelere uyun.
- Fotoğraf çekimi konusunda görevli uyarılarına riayet edin; defin yapılan alanlarda çekim yapmaktan kaçının.
- Kalabalık saatlerde yaşlı ve engelli ziyaretçilere yol verin; kapı önündeki yoğunlukta itişmeyin.
Baki ziyareti nasıl planlanır?
En kolay yol, Mescid-i Nebevî’de sabah namazını kıldıktan sonra doğu tarafındaki kapılardan çıkıp doğrudan kabristan kapısına yönelmektir. Kapının açılmasını beklerken kalabalık oluşabilir; acele etmeden sıranızı bekleyin.
Kabristanın içi geniştir ve kabirlerin çoğu işaretsizdir. Kafile hocasıyla birlikte giderseniz önemli kabirlerin bulunduğu bölümler genellikle uzaktan gösterilir; tek başınıza gidiyorsanız açılmış yürüyüş yollarını takip edin ve yol dışına çıkmayın.
Ziyareti kısa tutmak hem görevlilerin uygulamasına hem de arkadan gelenlerin hakkına uygundur. Selam, Fâtiha ve kısa bir dua için 15–30 dakika genellikle yeterlidir. Ardından mescide dönüp kuşluk vaktine kadar Kur’an okumak veya dinlenmek için otele geçmek mümkündür.
Medine’de birden fazla gün kalıyorsanız Baki’yi bir kez kafileyle, bir kez de bireysel olarak ziyaret etmek, ilk ziyarette kalabalık yüzünden yaşayamadığınız sükûneti bulmanızı sağlar.
Baki ziyareti ile diğer Medine kabristanları arasındaki fark
Medine’de ziyaret edilen ikinci büyük kabristan, şehrin kuzeyindeki Uhud Şehitliği’dir. Baki’de Medine döneminde ve sonrasında vefat eden sahabiler ile Ehl-i Beyt mensupları yatarken, Uhud’da yalnız Uhud Savaşı’nın şehitleri medfundur. Uhud ziyaretinin ayrıntıları Uhud Dağı rehberinde yer alır.
Baki, mescide yakınlığı sayesinde Medine’de kaldığınız her gün yeniden ziyaret edilebilir. Uhud ise otobüsle gidilen ve genellikle bir kez ziyaret edilen bir duraktır. Bütün çevre ziyaretlerini bir arada görmek için Medine ziyaret yerleri rehberine göz atabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Cennetü’l-Baki’de kimler yatıyor?
Hz. Osman, Hz. Abbas, Hz. Hasan, Peygamber Efendimiz’in kızları Hz. Zeyneb ve Hz. Rukıyye, oğlu İbrâhim, hanımlarından Hz. Âişe, Hz. Hafsa ve Hz. Ümmü Seleme ile binlerce sahabi burada medfundur.
Cennetü’l-Baki Mescid-i Nebevî’ye uzak mı?
Hayır. Mescid-i Nebevî’nin güneydoğu tarafında, mescide bitişik denecek kadar yakındır ve birkaç dakikada yürüyerek ulaşılır.
Cennetü’l-Baki hangi saatlerde açık?
Kabristan gün boyu açık değildir; uygulamada çoğunlukla sabah ve ikindi namazlarından sonra sınırlı süreyle açılır. Saatler değişebildiği için güncel bilgiyi kafile görevlinizden teyit edin.
Kadınlar Cennetü’l-Baki’ye girebilir mi?
Diyanet’e göre kadınların kabir ziyareti caizdir; ancak Baki’de kadın ziyaretçilerin içeri girişi uygulamada kısıtlıdır. Kadınlar genellikle parmaklıkların dışından selam verip dua eder.
Cennetü’l-Baki’de hangi dua okunur?
Peygamber Efendimiz’in öğrettiği selam okunur: "Selam sizlere ey bu diyarın mü’min ve müslüman sakinleri! İnşallah biz de sizlere katılacağız. Allah’tan bizim için de sizin için de âfiyet dileriz." (Müslim, Cenâiz 104). Ardından Fâtiha ve dilediğiniz dualar okunur.
Cennetü’l-Baki ziyareti için randevu gerekir mi?
Hayır. Randevu yalnız Mescid-i Nebevî içindeki Ravza bölümü içindir. Baki, açık olduğu saatlerde serbestçe ziyaret edilir.
Hz. Fâtıma’nın kabri Baki’de mi?
TDV İslâm Ansiklopedisi Hz. Fâtıma’yı Baki’de medfun olanlar arasında sayar; ancak kabrinin yeri konusunda farklı görüşler bulunur ve kesin yeri bilinmez.
Baki’deki kabirlerin üzerinde neden taş yok?
Kabirler üzerindeki türbe ve taşlar 1806’da ve son olarak 1926’da yıktırılmıştır. Bugün kabristan sade bir mezarlık olarak kullanılır ve birçok kabrin yeri kesin ayırt edilemez.
Cennetü’l-Baki’ye hâlâ defin yapılıyor mu?
Evet. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre alan mezarlık olarak kullanılmaya devam etmektedir; Medine’de vefat edenler buraya defnedilebilir.
Baki ziyaretinde dikkat edilmesi gereken en önemli şey nedir?
Duanın Allah’a yapılması ve kabirlere dokunmak, toprak almak gibi davranışlardan kaçınılmasıdır. Görevlilerin uyarılarına uymak ve sessiz kalmak da ziyaret adabının gereğidir.
Kaynaklar
İlgili turlar
Programları ve fiyatları inceleyin
Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.