Cennetü’l-Mualla: Mekke Mezarlığı ve Hz. Hatice’nin Kabri
Son güncelleme:
Kısa cevap
Cennetü’l-Mualla, Mekke’nin en eski mezarlığıdır ve Mescid-i Haram’ın yaklaşık 2 km kuzeyinde, Cin Mescidi’nin yakınındadır. Hz. Peygamber’in ilk eşi Hz. Hatice, dedesi Abdülmuttalib ve amcası Ebû Tâlib burada medfundur. Mezarlıktaki türbeler 1926’da yıktırılmıştır; bugün kabirler işaretsizdir. Ziyaret, kabir ziyareti adabıyla, selam ve dua ile yapılır; umrenin bir parçası değildir.
Özet bilgiler
- Konum
- Mescid-i Haram’ın yaklaşık 2 km kuzeyi
- Eski adı
- Hacûn; Ma’lât olarak da anılır
- Medfun olanlar
- Hz. Hatice, Abdülmuttalib, Ebû Tâlib, Kusay
- Türbeler
- 1926’da yıktırıldı; bugün kabirler işaretsiz
- Kullanım
- Günümüzde de mezarlık olarak kullanılıyor
- Dinî hükmü
- Kabir ziyaretidir; umrenin parçası değildir
“Size kabirleri ziyaret etmeyi yasaklamıştım; artık ziyaret edin.”
İslam’ın ilk yıllarındaki yasak, câhiliye dönemine ait kabir âdetlerinin unutulmasından sonra kaldırılmıştır. Kabir ziyaretinin amacı ölümü ve ahireti hatırlamaktır.
“Kendi zamanındaki kadınların en hayırlısı Meryem’dir; bu ümmetin kadınlarının en hayırlısı da Hatice’dir.”
Hz. Hatice’nin İslam tarihindeki yerini gösteren sahih rivayetlerden biridir. Cennetü’l-Mualla’nın ziyaretçiler için önemi büyük ölçüde onun burada medfun olmasından gelir.
Cennetü’l-Mualla nerede?
Cennetü’l-Mualla, Mescid-i Haram’ın yaklaşık 2 km kuzeyinde, Cin Mescidi’nin yakınındadır. Harem’e yakınlığı sayesinde bazı misafirler buraya yürüyerek, bazıları ise şehir turu sırasında otobüsle gelir.
Mezarlık İslam öncesinden beri kullanılmaktadır. Eski kaynaklarda Hacûn adıyla geçer; TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hz. Peygamber’in Mekke’nin fethinde çadırını burada kurdurduğu ve zamanla bölgenin Ma’lât adıyla anıldığı belirtilir.
"Cennetü’l-Mualla" adının yerleşmesinde Hz. Hatice’nin burada yatması ve Medine’deki Bakî’ mezarlığının Türkler arasında "Cennetü’l-Bakî" diye anılması gibi etkenlerin rol oynamış olabileceği ifade edilir. Medine’deki mezarlık için Cennetü’l-Bakî rehberine bakabilirsiniz.
Cennetü’l-Mualla’da kimler yatıyor?
TDV İslâm Ansiklopedisi, mezarlıkta Hz. Peygamber’in dedeleri Kusay ve Abdülmuttalib’in, amcası Ebû Tâlib’in ve eşi Hz. Hatice’nin medfun olduğunu belirtir. Kusay’ın buraya ilk defnedilen kişi olduğu rivayet edilir.
Mezarlıkta asırlar boyunca pek çok sahabi, âlim ve Mekke halkından kişi de defnedilmiştir. Ancak bugün kabirlerin üzerinde isim veya işaret bulunmadığından, hangi kabrin kime ait olduğunu yerinde ayırt etmek mümkün değildir.
Sık karıştırılan bir nokta: Hz. Peygamber’in annesi Hz. Âmine Cennetü’l-Mualla’da değil, Mekke–Medine yolu üzerindeki Ebvâ’da vefat etmiş ve orada defnedilmiştir.
Hz. Hatice kimdir?
Hz. Hatice bint Huveylid, Hz. Peygamber’in ilk eşidir. Mekke’nin saygın tüccarlarındandı; dürüstlüğüyle tanıdığı Hz. Muhammed’le evlenmiş ve onun peygamberliğine ilk inanan kişi olmuştur.
İlk vahyin geldiği Hira Mağarası’ndan dönen Hz. Peygamber’i teselli etmiş, onu amcasının oğlu Varaka b. Nevfel’e götürmüştür. Müslümanlara uygulanan boykot yıllarında da Hz. Peygamber’in yanında kalmış, malını bu yolda harcamıştır.
Hz. Peygamber’in Hz. Fâtıma, Zeyneb, Rukıyye ve Ümmü Külsûm başta olmak üzere çocuklarının annesidir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 620 yılında vefat etmiş ve Hacûn’a defnedilmiştir. Aynı yıl Ebû Tâlib de vefat ettiği için bu yıl "hüzün yılı" olarak anılır.
Mezarlığın bugünkü durumu
Asırlar boyunca mezarlıkta pek çok türbe bulunuyordu. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hz. Hatice’nin kabri üzerine Kanûnî Sultan Süleyman 1543–44 yılında yüksek kubbeli bir türbe yaptırmıştı; Evliya Çelebi de mezarlıkta çok sayıda kubbeli kabir gördüğünü yazar.
Mekke 1925’te Suudi yönetimine geçtikten sonra, 1926’da bütün türbeler yıktırılmış ve mezar taşları kaldırılmıştır. Bugün mezarlıkta türbe veya isimli mezar taşı yoktur.
Mezarlık hâlâ kullanılmaktadır; Mekke’de vefat edenler bugün de buraya defnedilebilir. Bu nedenle ziyaret sırasında defin törenlerine denk gelmek mümkündür.
Cennetü’l-Mualla ile Cennetü’l-Bakî arasındaki fark
Umre programında iki tarihî mezarlık ziyaret edilir ve isimleri sık karıştırılır. Cennetü’l-Mualla Mekke’de, Cennetü’l-Bakî ise Medine’de, Mescid-i Nebevî’nin hemen yanındadır.
Cennetü’l-Mualla, Hz. Peygamber’in ailesinin İslam öncesi ve Mekke dönemindeki büyüklerinin medfun olduğu yerdir. Cennetü’l-Bakî ise Medine döneminde vefat eden pek çok sahabinin, Hz. Peygamber’in eşlerinin ve ailesinden bazı kişilerin kabirlerini barındırır.
| Özellik | Cennetü’l-Mualla | Cennetü’l-Bakî |
|---|---|---|
| Şehir | Mekke | Medine |
| Harem’e uzaklık | Mescid-i Haram’ın yaklaşık 2 km kuzeyi | Mescid-i Nebevî’nin hemen yanı |
| Eski adı | Hacûn | Bakîu’l-Garkad |
| Öne çıkan kabir | Hz. Hatice | Sahabiler ve Hz. Peygamber’in ailesi |
| Türbeler | 1926’da yıktırıldı | Yıktırıldı; bugün kabirler sade |
Mezarlığın çevresinde neler var?
Cennetü’l-Mualla’nın hemen yakınında Cin Mescidi bulunur. Bu mescit, Hz. Peygamber’in bu mevkide cinlere Kur’an okuduğu hatırasıyla anılır ve şehir turunda çoğu zaman aynı durakta görülür.
Mezarlık, Mescid-i Haram’dan kuzeye uzanan ana caddelerden birinin kenarındadır. Bu nedenle çevrede trafik yoğundur; otobüsle gelen kafileler genellikle kısa süreli duraklama yapar.
Bölgede otel ve dükkânlar da bulunur. Mezarlık ziyaretini, Harem’deki vakit namazlarını aksatmayacak şekilde, sabah veya ikindi sonrası serin saatlere planlamak en uygunudur.
Kabir ziyareti nasıl yapılır?
Kabir ziyareti, Hz. Peygamber’in tavsiye ettiği bir ziyarettir. Amacı, kabirde yatanlara dua etmek ve ölümü, ahireti hatırlayarak ibret almaktır. Cennetü’l-Mualla’da da ziyaret bu çerçevede yapılır.
- Mezarlığa girerken orada yatanlara selam verin; onlar için dua edin ve Kur’an okuyun. Okunabilecek dualar için umrede okunacak dualar rehberinden yararlanabilirsiniz.
- Dua yalnız Allah’a yapılır. Kabirde yatandan bir şey istemek, ondan medet ummak İslam’ın tevhid anlayışıyla bağdaşmaz.
- Kabirlere dokunmak, yüz sürmek, etrafında dönmek, taş veya toprak almak doğru değildir.
- Kabirlerin üzerine basmayın ve oturmayın; belirlenmiş yollardan yürüyün.
- Sessiz ve vakur olun; yüksek sesle konuşmaktan ve gülüşmekten kaçının.
- Defin törenine denk gelirseniz uzakta durun ve aileye saygı gösterin.
- Görevlilerin uyarılarına uyun; bazı bölümlere giriş kapalı olabilir.
Cennetü’l-Mualla ziyaretinin umreciye kazandırdıkları
Cennetü’l-Mualla, İslam’ın ilk yıllarının en zor dönemine tanıklık eden bir yerdir. Burada yatan Hz. Hatice ve Ebû Tâlib, Hz. Peygamber’i Mekke’deki baskılara karşı en çok destekleyen iki kişiydi.
Bu mezarlığı ziyaret etmek, umreciye Mekke döneminin fedakârlıklarını hatırlatır. Kâbe’nin etrafında tavaf eden bir mümin, birkaç kilometre ötede bu tarihin ilk tanıklarının yattığını bilerek ibadetine farklı bir bilinçle devam eder.
Kabir ziyaretinin bir diğer faydası, ölümü ve ahireti hatırlatmasıdır. Umre, kişinin hayatını gözden geçirdiği bir yolculuktur; mezarlık ziyareti de bu muhasebeye katkı sağlar. Umre dönüşünde bu duyguyu korumak için umre sonrası yapılacaklar rehberine göz atabilirsiniz.
Umre programında Cennetü’l-Mualla
Cennetü’l-Mualla, Mekke gezilecek yerler rehberinde anlatılan şehir turunun duraklarından biridir. Kafileler genellikle mezarlığın girişinde veya çevresinde kısa bir süre durur, kafile hocası Hz. Hatice’yi ve mezarlığın tarihini anlatır.
Harem’e yakın olduğu için bazı misafirler buraya serbest zamanlarında yürüyerek de gelir. Bu durumda yol boyunca trafik yoğun olabilir; yaya geçitlerini kullanın ve sıcak saatlerden kaçının.
Şehir turunun programa dahil olup olmadığı ve hangi noktaları kapsadığı tur programında belirtilir; acentenizden teyit edin. Mekke’de konakladığınız otelin Harem’e uzaklığı, bu tür yürüyüşlerin kolaylığını da belirler; bunun için otel Harem mesafesi rehberine bakabilirsiniz.
Şehir turu çoğu zaman Arafat, Mina ve Müzdelife güzergâhıyla birlikte yapılır.
Sıkça sorulan sorular
Hz. Hatice’nin kabri nerede?
Hz. Hatice, Mescid-i Haram’ın yaklaşık 2 km kuzeyindeki Cennetü’l-Mualla mezarlığında medfundur. Kabri üzerindeki türbe 1926’da yıktırıldığı için bugün kabir işaretsizdir.
Cennetü’l-Mualla’da kimler yatıyor?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hz. Hatice, Hz. Peygamber’in dedeleri Kusay ve Abdülmuttalib ile amcası Ebû Tâlib burada medfundur. Pek çok sahabi ve Mekke halkından kişi de buraya defnedilmiştir.
Hz. Âmine Cennetü’l-Mualla’da mı?
Hayır. Hz. Peygamber’in annesi Hz. Âmine, Mekke–Medine yolu üzerindeki Ebvâ’da vefat etmiş ve orada defnedilmiştir.
Kadınlar Cennetü’l-Mualla’yı ziyaret edebilir mi?
Kadınların mezarlığa girişiyle ilgili uygulamalar Suudi yetkililerince belirlenir ve değişebilir. Güncel durumu kafile görevlinizden öğrenin; giriş kapalıysa ziyaret dışarıdan selam ve dua ile yapılabilir.
Cennetü’l-Mualla ziyareti umrenin parçası mı?
Hayır. Umre ihram, tavaf, sa’y ve tıraştan oluşur. Cennetü’l-Mualla ziyareti bir kabir ziyaretidir ve umrenin parçası sayılmaz.
Cennetü’l-Mualla’ya Harem’den yürünür mü?
Mezarlık Harem’in yaklaşık 2 km kuzeyindedir; yürüyerek gitmek mümkündür. Sıcak saatlerden kaçının ve trafik yoğunluğuna dikkat edin.
Kabir ziyaretinde ne okunur?
Kabristana girerken orada yatanlara selam verilir, onlar için dua edilir ve Kur’an okunur. Dua yalnız Allah’a yapılır; kabirde yatandan bir şey istenmez.
Mezarlıktaki türbeler ne zaman yıkıldı?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Mekke’nin 1925’te Suudi yönetimine geçmesinin ardından, 1926’da bütün türbeler yıktırılmış ve mezar taşları kaldırılmıştır.
Cennetü’l-Mualla ile Cennetü’l-Bakî aynı yer mi?
Hayır. Cennetü’l-Mualla Mekke’de, Mescid-i Haram’ın yaklaşık 2 km kuzeyindedir. Cennetü’l-Bakî ise Medine’de, Mescid-i Nebevî’nin hemen yanındadır.
Hz. Hatice ne zaman vefat etti?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hz. Hatice 620 yılında vefat etmiştir. Aynı yıl Ebû Tâlib de vefat ettiği için bu yıl "hüzün yılı" olarak anılır.
Kaynaklar
İlgili turlar
Programları ve fiyatları inceleyin
Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.