Zemzem Suyu Nedir? Tarihi, Fazileti ve İçme Adabı
Son güncelleme:
Kısa cevap
Zemzem, Mekke’de Mescid-i Haram içinde, Kâbe’nin yakınındaki kuyudan çıkan sudur. Ortaya çıkışı, Hz. Hâcer’in oğlu Hz. İsmail için su ararken Safâ ile Merve arasında yedi kez gidip gelmesine dayanır; sa’y ibadeti de bu hatırayı taşır. Hadiste zemzemin ne niyetle içilirse onun için olduğu bildirilmiştir. Zemzem kıbleye dönülerek, besmeleyle, üç nefeste ve dua ederek içilir; Harem’deki sebillerden ücretsiz olarak alınır.
Özet bilgiler
- Kaynağı
- Mescid-i Haram içindeki zemzem kuyusu
- Kâbe’ye uzaklığı
- Yaklaşık 19 metre (TDV İslâm Ansiklopedisi)
- Kuyunun derinliği
- Yaklaşık 30 metre (TDV İslâm Ansiklopedisi)
- Kuyuya erişim
- Ziyarete kapalı; su sebillerle sunulur
- Ücret
- Harem’deki sebillerde ücretsiz
- İçme adabı
- Kıbleye dönük, besmeleyle, üç nefeste, dua ederek
- Türkiye’ye getirme
- Resmî satış noktalarından, havayolu kurallarıyla
“Zemzem suyu, ne niyetle içilirse onun içindir.”
Zemzemin faziletini bildiren en bilinen rivayettir. Bu yüzden zemzem içilirken dua edilir ve kalp güzel niyetlerle doldurulur. Hadisi İbn Ebî Şeybe, Beyhakî, Dârekutnî ve Hâkim de tahriç etmiştir.
Zemzem suyu nedir?
Zemzem, Mekke’de Mescid-i Haram’ın içinde bulunan kuyudan çıkan sudur. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre kuyu Kâbe’ye yaklaşık 19 metre uzaklıktadır, derinliği yaklaşık 30 metredir ve suyunu besleyen birden fazla kaynağı vardır.
Kuyunun kendisi günümüzde ziyarete kapalıdır. Su; mescidin içinde, avlularında ve katlarında bulunan sebiller ile bidonlar aracılığıyla ziyaretçilere ücretsiz sunulur. Kuyunun Kâbe’ye göre konumunu ve Mescid-i Haram’ın diğer bölümlerini Kâbe ve Mescid-i Haram rehberimizde bulabilirsiniz.
Müslümanlar için zemzem sıradan bir içme suyu değildir: Hz. İbrahim’in ailesine, Hz. Hâcer ile Hz. İsmail’e dayanan tarihi ve hadislerde bildirilen fazileti sebebiyle ayrı bir değer taşır.
Zemzemin tarihi: Hz. Hâcer ve Hz. İsmail
Kur’an’da Hz. İbrahim’in, ailesinden bir kısmını Allah’ın kutsal evinin yanında ekin bitmeyen bir yere yerleştirdiği ve onlar için dua ettiği bildirilir (İbrahim suresi, 37. ayet). Zemzemin hikâyesi bu yerleşimle başlar.
Buhârî’nin Enbiyâ bölümündeki rivayete göre Hz. Hâcer, susuz kalan oğlu Hz. İsmail için su ararken Safâ ile Merve tepeleri arasında yedi kez gidip geldi; ardından suyun kaynadığını gördü. Bu yedi gidiş geliş, hac ve umredeki sa’yin temelini oluşturur. Sa’yin nasıl yapıldığını sa’y nedir, nasıl yapılır rehberinde anlattık.
TDV İslâm Ansiklopedisi’nin aktardığına göre kuyu daha sonra Cürhümlüler tarafından kapatılmış, uzun yıllar sonra Hz. Peygamber’in dedesi Abdülmuttalib tarafından yeniden açılmıştır. Abbâsîler, Osmanlılar ve Suudi yönetimi dönemlerinde kuyunun binası ve suyun dağıtım düzeni defalarca değiştirilmiştir.
Zemzemin fazileti
Zemzemin faziletine dair en bilinen rivayet, "ne niyetle içilirse onun içindir" hadisidir. Bu sebeple zemzem içmek bir dua anıdır: kişi içerken Allah’tan dünyası ve âhireti için hayır diler.
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Hadislerle İslâm eserinde, sahâbe ve sonraki âlimlerin zemzem içerken farklı niyetlerle dua ettikleri aktarılır. İbn Abbâs’ın faydalı ilim, bol rızık ve her türlü hastalıktan şifa dilediği nakledilir.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hz. Peygamber’in uygulamasına dayanarak, hac ve umrede tavaftan sonra kılınan namazın ardından zemzem içmek bir gelenek hâline gelmiştir. Tavafın ve tavaf namazının ayrıntıları için tavaf nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.
Zemzem nasıl içilir? İçme adabı
TDV İslâm Ansiklopedisi zemzem içmenin âdâbını şöyle özetler: kıbleye dönülür, besmele çekilir, sağ elle ve üç nefeste içilir, ardından Allah’a hamdedilir. İçerken dua etmek tavsiye edilir.
- Kıbleye, yani Kâbe’ye doğru dönün.
- Besmele çekin ve niyetinizi kalbinizden geçirin.
- Bardağı sağ elinizle tutun ve üç nefeste için.
- İçerken veya içtikten sonra dua edin; dilediğiniz hayırlı niyeti dile getirin.
- Bitirdiğinizde Allah’a hamdedin.
- Kalabalık yerlerde sırayı koruyun ve kullanılmış bardakları ayrılmış kutulara atın.
“Resûlullah’a zemzemden içirdim; o da ayakta iken içti.”
İbn Abbâs’ın rivayetidir. TDV İslâm Ansiklopedisi, diğer içeceklerden farklı olarak zemzemin ayakta içilmesinin yaygın görüş olduğunu belirtir.
Zemzem ayakta mı, oturarak mı içilir?
Diğer içeceklerde oturarak içmek edeptendir. Zemzem için ise TDV İslâm Ansiklopedisi’nin ifadesiyle yaygın olan görüş, ayakta içilmesidir; bu görüş İbn Abbâs’ın yukarıdaki rivayetine dayanır.
Bununla birlikte zemzemi oturarak içmek de caizdir. Yaşlı, yorgun veya hasta olanlar için oturarak içmek daha uygundur; asıl olan, zemzemi saygıyla ve dua ederek içmektir.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre zaruret olmadıkça zemzemin temizlik için kullanılması uygun görülmemiştir.
Harem’de zemzem nerede bulunur?
Mescid-i Haram’da zemzem; tavaf alanının (mataf) çevresinde, mescidin içindeki koridorlarda, üst katlarda ve sa’y alanı boyunca yerleştirilmiş sebillerden ve bidonlardan alınır. Sebillerin yanında genellikle tek kullanımlık bardaklar bulunur.
Sebillerde soğutulmuş ve soğutulmamış seçenekler yan yana bulunabilir. Soğuk su, sıcak havada ve yorgunken boğazı zorlayabilir; özellikle yaşlılar ve boğaz hassasiyeti olanlar için soğutulmamış zemzem daha uygundur.
Medine’de, Mescid-i Nebevî’de de zemzem sebillerle ücretsiz sunulur. Medine’deki mescit düzeni için Mescid-i Nebevî ziyaret rehberi sayfasına bakabilirsiniz.
Zemzem ve sağlık
Zemzem, umre boyunca dilediğiniz kadar içebileceğiniz bir içme suyudur. Harem’de uzun saatler geçiren misafirler için temel sıvı kaynağıdır.
Hadiste bildirilen fazilet, zemzemin dua ve niyetle içilmesini teşvik eder. Kronik bir rahatsızlığınız varsa doktorunuzun önerdiği tedaviyi ve ilaçları aksatmayın; zemzemi bunlarla birlikte, dua ederek için.
Böbrek hastalığı veya sıvı kısıtlaması gibi özel bir durumunuz varsa günlük sıvı miktarını doktorunuzun önerisine göre ayarlayın.
Zemzem hakkında yanlış bilinenler
- "Zemzem yalnız tavaftan sonra içilir" — Hayır. Tavaf namazından sonra içmek bir gelenektir; umre boyunca dilediğiniz her an zemzem içebilirsiniz.
- "Zemzem için belirli bir Arapça dua okumak şarttır" — Hayır. Dua dilediğiniz dille yapılabilir; esas olan niyetin ve duanın samimiyetidir.
- "Zemzem mutlaka ayakta içilmelidir" — Yaygın görüş ayakta içilmesi yönündedir; ancak oturarak içmek mümkündür ve yaşlılar için daha uygundur.
- "Harem’de satılan zemzem daha bereketlidir" — Harem’deki sebillerde zemzem ücretsizdir; satın almak yalnızca Türkiye’ye götürmek için gereklidir.
- "Açıkta satılan her su zemzemdir" — Kaynağı belirsiz sulardan kaçının; götürülecek zemzemi resmî satış noktalarından alın.
Zemzemi Türkiye’ye getirmek ve hediye etmek
Zemzemi Türkiye’ye getirmek için resmî satış noktalarından alınan kapalı bidonlar kullanılır. Kaç litre getirilebileceği, el bagajı kuralı ve havalimanı süreci havayoluna göre değişir; bu ayrıntıların tamamı zemzem ve bagaj kuralları rehberimizde anlatılır.
Zemzem, umreden dönenlerin en çok ikram ettiği hediyedir. Dağıtırken temiz kaplar kullanın; çok sayıda kişiye ikram edilecekse küçük şişelere bölmek pratik olur. Diğer hediyelik seçenekleri için umrede hediyelik ne alınır rehberine bakın.
Sıkça sorulan sorular
Zemzem suyu nereden çıkar?
Mekke’de Mescid-i Haram’ın içinde, Kâbe’ye yaklaşık 19 metre uzaklıktaki kuyudan çıkar. Kuyu ziyarete kapalıdır; su sebillerle sunulur.
Zemzem nasıl içilir?
Kıbleye dönülür, besmele çekilir, sağ elle ve üç nefeste içilir; içerken dua edilir ve sonunda Allah’a hamdedilir. Yaygın görüşe göre zemzem ayakta içilir; oturarak içmek de caizdir.
Zemzem içerken hangi dua okunur?
Belirli bir dua zorunlu değildir; hadise göre zemzem ne niyetle içilirse onun içindir. İbn Abbâs’ın faydalı ilim, bol rızık ve her türlü hastalıktan şifa dilediği nakledilir.
Zemzem ayakta mı içilir?
İbn Abbâs, Hz. Peygamber’in zemzemi ayakta içtiğini rivayet eder (Buhârî, Hac; Müslim, Eşribe). TDV İslâm Ansiklopedisi bunun yaygın görüş olduğunu belirtir. Yaşlı veya yorgun olanlar oturarak içebilir.
Harem’de zemzem ücretli mi?
Hayır. Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevî’deki sebillerden zemzem ücretsiz içilir. Türkiye’ye getirmek için satın alınan bidonlar ise ücretlidir.
Zemzemin hikâyesi nedir?
Hz. Hâcer, oğlu Hz. İsmail için su ararken Safâ ile Merve arasında yedi kez gidip geldi ve ardından zemzem kaynadı (Buhârî, Enbiyâ 9). Umredeki sa’y bu hatırayı taşır.
Zemzem kuyusu görülebilir mi?
Hayır. Kuyu günümüzde ziyarete kapalıdır. Zemzem, mescidin farklı noktalarındaki sebillerle ve bidonlarla sunulur.
Zemzem ile sa’y arasında ne ilişki var?
Sa’y, Hz. Hâcer’in oğlu Hz. İsmail için su ararken Safâ ile Merve arasında yedi kez gidip gelmesinin hatırasıdır. Bu arayışın sonunda zemzem kaynamıştır; bu yüzden umrede sa’y ile zemzem aynı hikâyenin iki parçası olarak anılır.
Zemzemle abdest alınır mı?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre zaruret olmadıkça zemzemin temizlik için kullanılması uygun görülmemiştir. Harem’deki abdest alanlarında ayrıca su bulunur.
Umreden ne kadar zemzem getirebilirim?
Bu, havayolunun kurallarına bağlıdır. Litre sınırı, kutu ve bagaj ayrıntıları zemzem ve bagaj kuralları rehberimizde anlatılır; zemzemi resmî satış noktalarından almayı unutmayın.
Kaynaklar
İlgili turlar
Programları ve fiyatları inceleyin
Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.