Kıbleteyn Mescidi: Kıblenin Kâbe’ye Çevrildiği Mescit

Son güncelleme:

Kısa cevap

Kıbleteyn Mescidi, Medine’nin kuzeybatısında, Mescid-i Nebevî’ye yaklaşık 5 km uzaklıkta bulunan ve kıblenin Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’dan Mekke’deki Kâbe’ye çevrildiği hadisenin yaşandığı mescittir. Adı "iki kıbleli mescit" anlamına gelir. Kıble, hicretten 16 veya 17 ay sonra, hicretin 2. yılında (624) Bakara suresi 144. ayetle değişmiştir. Mescit randevusuz ziyaret edilir ve genellikle Medine çevre turunda yer alır.

Özet bilgiler

Anlamı
"İki kıbleli mescit"
İlk adı
Benî Seleme (Benî Selime) Mescidi
Konum
Mescid-i Nebevî’nin yaklaşık 5 km kuzeybatısı
Kıblenin değişmesi
Hicretten 16–17 ay sonra (hicrî 2 / 624)
İlgili ayet
Bakara suresi, 144. ayet
Bugünkü yapı
1987’de genişletildi; iki minare, iki kubbe
Randevu
Gerekmez
Ayet-i Kerîme
“(Ey Muhammed!) Biz senin çok defa yüzünü göğe doğru çevirip durduğunu (vahiy beklediğini) görüyoruz. (Merak etme) elbette seni, hoşnut olacağın kıbleye çevireceğiz. (Bundan böyle), yüzünü Mescid-i Haram yönüne çevir. (Ey Müslümanlar!) Siz de nerede olursanız olun, (namazda) hep o yöne dönün. Şüphesiz kendilerine kitap verilenler, bunun Rabblerinden (gelen) bir gerçek olduğunu elbette bilirler. Allah onların yaptıklarından habersiz değildir.”
— Bakara suresi, 144. ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meali)

Kıblenin Kâbe’ye çevrilmesini bildiren ayettir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu ayet, Peygamber Efendimiz Benî Seleme’nin mescidinde namaz kıldırırken inmiş ve mescit bu yüzden Kıbleteyn adını almıştır.

Hadîs-i Şerîf
“Resûlullah on altı veya on yedi ay Beytülmakdis’e doğru namaz kıldı. Kâbe’ye yönelmeyi arzu ediyordu. Bunun üzerine Allah, "Biz senin yüzünün göğe doğru çevrilip durduğunu görüyoruz" ayetini indirdi ve Kâbe’ye yöneldi.”
— Buhârî, Salât 31; Müslim, Mesâcid 11-12

Berâ b. Âzib’in rivayetidir. Medine’de Kudüs’e dönülerek namaz kılınan sürenin 16–17 ay olduğunu bildirir; TDV İslâm Ansiklopedisi de bu süreyi esas alır.

Kıbleteyn ne demek?

"Kıbleteyn", Arapçada "iki kıble" anlamına gelir. Mescid-i Kıbleteyn de "iki kıbleli mescit" demektir. Bu ad, kıblenin değiştiği hadiseden sonra verilmiştir; mescidin ilk adı, bulunduğu mahalleye nispetle Benî Seleme (Benî Selime) Mescidi’dir.

TDV İslâm Ansiklopedisi, bu hadiseden sonra Peygamber Efendimiz’in unvanları arasına "iki kıblenin imamı" anlamında "imâmü’l-kıbleteyn" ifadesinin de eklendiğini aktarır.

Kıble ne zaman ve nasıl değişti?

Peygamber Efendimiz Medine’ye hicret ettikten sonra Müslümanlar bir süre Kudüs’teki Beytülmakdis’e (Mescid-i Aksâ) yönelerek namaz kıldı. TDV İslâm Ansiklopedisi, Buhârî ve Müslim’deki rivayetlere dayanarak bu sürenin 16 veya 17 ay olduğunu kabul eder; dokuz, on üç, on sekiz ay veya iki yıl gibi farklı rivayetlerin isnadı zayıf sayılmıştır. Buna göre kıble hicretin 2. yılında (624) değişmiştir.

Peygamber Efendimiz, atası Hz. İbrâhim’in inşa ettiği Kâbe’nin kıble olmasını arzu ediyor ve vahiy bekleyerek yüzünü göğe çeviriyordu. Bakara suresi 144. ayet bu bekleyişi anlatır ve kıbleyi Mescid-i Haram yönüne çevirir. Kâbe’nin tarihini ve bugünkü hâlini Kâbe ve Mescid-i Haram rehberinde bulabilirsiniz.

Bir önceki ayet olan Bakara 143’te, kıblenin değiştirilmesinin bir imtihan olduğu bildirilir: "Biz, yönelmekte olduğun ciheti ancak; Resul’e tabi olanlarla, gerisingeriye dönecekleri ayırd edelim diye kıble yaptık." Ayetin devamında, eski kıbleye dönülerek kılınan namazların boşa gitmeyeceği müjdelenir: "Allah, imanınızı boşa çıkaracak değildir."

Hangi namazda kıble değişti? Rivayetler

Kıblenin hangi namazda ve hangi mescitte ilk kez değiştiği konusunda rivayetler farklıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Kıble maddesi bunları şöyle özetler:

  • Öğle namazı, Benî Seleme Mescidi: Peygamber Efendimiz’in Bişr b. Berâ b. Ma’rûr’un annesini ziyaret ettiği sırada burada öğle namazını kıldırırken kıblenin değiştiği rivayeti daha sağlam kabul edilir. Mescidin Kıbleteyn diye anılması buna dayanır. Bazı rivayetlere göre namazın ilk iki rekâtı Kudüs’e, son iki rekâtı Kâbe’ye dönülerek kılınmıştır.
  • İkindi namazı: Ensardan bir grubun ikindi namazı sırasında kıblenin değiştiği haberini alıp Kâbe’ye döndüğü Buhârî’de rivayet edilir.
  • Kuba’da sabah namazı: Ertesi gün Kuba’da sabah namazı kılınırken kıblenin değiştiği haberi gelmiş ve cemaat namaz içinde Kâbe’ye dönmüştür (Buhârî, Salât 32; Müslim, Mesâcid 13). Bu hadisenin yaşandığı Kuba Mescidi de Medine ziyaretinin önemli duraklarındandır.
  • Mescid-i Nebevî: Kıblenin Mescid-i Nebevî’de değiştiğine dair bir rivayet de vardır; TDV bu rivayeti daha az sağlam görür.

Kıbleteyn Mescidi nerede?

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre mescit Medine’nin kuzeybatısında, Vebere harresi denilen volkanik arazide, Mescid-i Nebevî’ye yaklaşık 5 km uzaklıktadır. Bölge bugün şehrin içinde kalır ve otobüsle kısa sürede ulaşılır.

Tur programlarında Kıbleteyn genellikle Yedi Mescitler bölgesi ve Uhud Dağı ile aynı güzergâhta ziyaret edilir. Hangi noktaların programınıza dahil olduğu tur programında belirtilir.

Mescidin tarihi ve bugünkü yapısı

Mescit tarih boyunca defalarca yenilenmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Ömer b. Abdülazîz Medine valiliği sırasında yapıyı yeniletmiş, 1488’de tavanı yenilenip avlusu duvarla çevrilmiş, 1543-44’te Kanûnî Sultan Süleyman döneminde revaklarıyla birlikte yaklaşık 425 m² alan kaplayan ahşap çatılı bir yapıya kavuşmuştur.

1901’de harap durumda olduğu bildirilen mescit, 1987’de Suudi hükümeti tarafından genişletilip onarılmıştır. Bugünkü yapı yaklaşık 3.920 m² alanlı, granit kaplı büyük bir camidir. Kıble yönündeki iki köşesinde birer minare bulunur; harim iki kubbeyle örtülüdür.

Kıbleteyn Mescidi ziyareti: pratik bilgiler

  • Ziyaret için randevu gerekmez; mescit namaz vakitlerinde ve aralarında açıktır.
  • Mescide girince kerahet vakti değilse iki rekât tahiyyetü’l-mescit namazı kılabilirsiniz. Kıbleteyn’e özgü, kaynaklarda belirlenmiş ayrı bir namaz veya dua yoktur.
  • Ziyaret kısa sürer; mescidin içinde 20–30 dakika geçirmek genellikle yeterlidir.
  • Kadınlar için ayrı giriş ve namaz bölümü bulunur.
  • Kıbleteyn çevresinde de otopark kalabalığı olur; otobüsün yerini ve kalkış saatini not edin.
  • Bir sonraki durak genellikle Hendek bölgesidir; tarihçesi için Yedi Mescitler ve Hendek rehberine göz atabilirsiniz.

Ziyaretten önce hangi ayetler okunabilir?

Kıble değişikliği Bakara suresinin 142 ile 150. ayetleri arasında ele alınır. Ziyaretten önce bu ayetleri Diyanet’in Kur’an-ı Kerim portalından mealiyle okumak, mescitte anlatılanları bağlamıyla anlamanızı sağlar.

142. ayet, kıblenin değişmesi üzerine bazı kimselerin "Onları (müslümanları) yönelmekte oldukları kıbleden çeviren nedir?" diyeceğini önceden bildirir ve cevabını verir: "Doğu da, Batı da Allah’ındır." 143. ayet değişikliğin bir imtihan olduğunu anlatır, 144. ayet yeni kıbleyi belirler. Sonraki ayetlerde ise kıblenin Mescid-i Haram yönü olduğu tekrar vurgulanır ve Müslümanların nerede olurlarsa olsunlar o yöne dönmeleri emredilir.

Bu ayetleri okuduktan sonra mescidin içinde birkaç dakika sessizce oturmak, ziyareti yalnız bir fotoğraf durağı olmaktan çıkarır. Kafile hocaları da genellikle bu noktada ayetleri hatırlatıp kısa bir değerlendirme yapar. Kalabalık bir grupla gidiyorsanız hocanın anlatımını mescit dışında, avluda dinlemek içerideki cemaatin huzurunu korur.

Kıble değişikliğinin bugün namaz kılan Müslüman için anlamı

Kıble, dünyanın neresinde olursa olsun bütün Müslümanları tek bir merkeze yöneltir. Kıbleteyn Mescidi’ni ziyaret eden kişi, her gün beş vakit yöneldiği yönün tarihî başlangıç noktalarından birinde durur.

Umre sırasında Mekke’de Kâbe’yi doğrudan görerek namaz kılarsınız; Medine’de ise kıble güneye, Mekke yönüne doğrudur. Bu yön farkını Kıbleteyn’de hatırlamak, iki şehir arasındaki bağı somut olarak hissettirir. Mekke ve Medine’deki namaz düzeni için Harem’de namaz rehberine bakabilirsiniz.

Medine’de kalış süreniz kısaysa Kıbleteyn’i çevre turunda görmek yeterlidir. Daha uzun kalanlar için gün dağılımı önerilerini Medine’de kaç gün kalınır rehberinde bulabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Kıbleteyn ne demek?

"İki kıble" demektir. Mescid-i Kıbleteyn, kıblenin Kudüs’ten Kâbe’ye çevrildiği hadisenin yaşandığı "iki kıbleli mescit"tir.

Kıble ne zaman değişti?

Hicretten 16 veya 17 ay sonra, hicretin 2. yılında (624) Bakara suresi 144. ayetle Kudüs’ten Kâbe’ye çevrildi.

Kıble değişmeden önce Müslümanlar nereye dönerek namaz kılıyordu?

Medine döneminin ilk 16–17 ayında Kudüs’teki Beytülmakdis’e, yani Mescid-i Aksâ’ya dönerek namaz kılıyorlardı. Bu yüzden Mescid-i Aksâ "ilk kıble" olarak anılır; ayrıntı için Mescid-i Aksâ rehberine bakabilirsiniz.

Kıble hangi namazda değişti?

Rivayetler farklıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre en sağlam kabul edilen rivayet, Peygamber Efendimiz’in Benî Seleme Mescidi’nde öğle namazını kıldırırken kıblenin değiştiğidir; ikindi namazı ve ertesi gün Kuba’daki sabah namazı rivayetleri de vardır.

Kıbleteyn Mescidi Mescid-i Nebevî’ye ne kadar uzak?

Yaklaşık 5 km kuzeybatısındadır. Tur otobüsüyle ya da taksiyle kısa sürede ulaşılır.

Kıble değişince Kudüs’e dönülerek kılınan namazlar boşa mı gitti?

Hayır. Bakara suresi 143. ayette "Allah, imanınızı boşa çıkaracak değildir" buyrulur. Müfessirler bu ifadeyi, kıble değişmeden önce Kudüs’e dönülerek kılınan namazların da kabul edildiği şeklinde açıklamıştır.

Kıbleteyn Mescidi ziyareti için randevu gerekir mi?

Hayır. Randevu yalnız Mescid-i Nebevî içindeki Ravza bölümü içindir; Kıbleteyn serbestçe ziyaret edilir.

Kıbleteyn’de özel bir namaz kılınır mı?

Kıbleteyn’e özgü, kaynaklarda belirlenmiş ayrı bir namaz yoktur. Kerahet vakti değilse mescide girerken iki rekât tahiyyetü’l-mescit kılmak yeterlidir.

Kıbleteyn ziyareti ne kadar sürer?

Mescidin içinde genellikle 20–30 dakika geçirilir. Tur programlarında Uhud ve Yedi Mescitler ile aynı güne planlanır.

Kaynaklar

İlgili turlar

Programları ve fiyatları inceleyin

Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.

İlgili rehberler

Medine Ziyaret Yerleri: Kuba, Uhud, Cennetü’l-Baki ve KıbleteynMedine’de Mescid-i Nebevi dışında en çok ziyaret edilen yerler şunlardır: İslam’ın ilk mescidi olan Kuba Mescidi, Uhud Savaşı’nın geçtiği ve Hz. Hamza ile şehitlerin medfun olduğu Uhud Şehitliği, Mescid-i Nebevi’nin yanındaki Cennetü’l-Baki kabristanı, kıblenin Kudüs’ten Kâbe’ye çevrildiği Kıbleteyn Mescidi ve Hendek Savaşı bölgesindeki Yedi Mescitler. Bu ziyaretler için randevu gerekmez ve genellikle tur programına dahildir.Mescid-i Aksa: Harem-i Şerif, Kubbetü’s-Sahra ve Kıble MescidiMescid-i Aksa, Kudüs’ün eski şehrinde surlarla çevrili Harem-i Şerif alanının tamamıdır; bu alanın içinde altın kubbeli Kubbetü’s-Sahra ve güneydeki kurşuni kubbeli Kıble Mescidi bulunur. Altın kubbeli yapı Kubbetü’s-Sahra’dır; cemaatle namazın kılındığı ana mescit ise Kıble Mescidi’dir. Mescid-i Aksa, Müslümanların ilk kıblesi ve İsra yolculuğunun varış noktasıdır. Türkiye’den genellikle Kudüs turu veya Kudüs bağlantılı umre programıyla ziyaret edilir.Mescid-i Nebevi Ziyaret Rehberi: Ravza, Kapılar ve AdapMescid-i Nebevi, Medine’de Peygamber Efendimiz tarafından kurulan ve kabrinin bulunduğu mescittir. Burada kılınan bir namazın, Mescid-i Haram dışındaki mescitlerde kılınan bin namazdan faziletli olduğu hadiste bildirilmiştir. Mescidin içindeki Ravza-i Mutahhara bölümüne giriş için Nusuk uygulamasından ücretsiz randevu alınması zorunludur; mescidin diğer bölümlerine ve Peygamber Efendimiz’e selam vermek için randevu gerekmez.Kâbe Nerede? Mescid-i Haram ve Kâbe’nin BölümleriKâbe, Mekke’deki Mescid-i Haram’ın ortasında yer alan ve Müslümanların kıblesi olan yapıdır. Çevresinde tavaf edilir. Belli başlı bölümleri şunlardır: doğu köşesindeki Hacerü’l-Esved (tavafın başlangıç noktası), Hz. İbrahim’in ayak izinin bulunduğu Makam-ı İbrahim, kuzey tarafındaki yarım daire duvarla çevrili Hatîm (Hicr-i İsmail), Hacerü’l-Esved ile kapı arasındaki Multezem ve güney köşesindeki Rükn-i Yemânî. Zemzem kuyusu da Mescid-i Haram içindedir.