Mescid-i Aksa: Harem-i Şerif, Kubbetü’s-Sahra ve Kıble Mescidi
Son güncelleme:
Kısa cevap
Mescid-i Aksa, Kudüs’ün eski şehrinde surlarla çevrili Harem-i Şerif alanının tamamıdır; bu alanın içinde altın kubbeli Kubbetü’s-Sahra ve güneydeki kurşuni kubbeli Kıble Mescidi bulunur. Altın kubbeli yapı Kubbetü’s-Sahra’dır; cemaatle namazın kılındığı ana mescit ise Kıble Mescidi’dir. Mescid-i Aksa, Müslümanların ilk kıblesi ve İsra yolculuğunun varış noktasıdır. Türkiye’den genellikle Kudüs turu veya Kudüs bağlantılı umre programıyla ziyaret edilir.
Özet bilgiler
- Konum
- Kudüs eski şehri, Harem-i Şerif alanı
- Mescid-i Aksa
- Surlarla çevrili alanın tamamı
- Kubbetü’s-Sahra
- Altın kubbeli, sekizgen yapı
- Kıble Mescidi
- Alanın güneyinde, kurşuni kubbeli ana mescit
- İslam’daki yeri
- İlk kıble, İsra’nın varış noktası
- Kur’an’da
- İsrâ suresi, 1. ayet
- Ziyaret şekli
- Kudüs turu veya Kudüs bağlantılı umre
“Kendisine ayetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu (Muhammed’i) bir gece Mescid-i Haram’dan çevresini bereketlendirdiğimiz Mescid-i Aksa’ya götüren Allah’ın şanı yücedir. Hiç şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.”
İslam âlimleri, ayette "çevresi bereketlendirilmiş" olarak anılan Mescid-i Aksa’nın Kudüs’teki Beytülmakdis olduğu konusunda görüş birliği içindedir.
Mescid-i Aksa nedir, nerededir?
Mescid-i Aksa, Kudüs’ün surlarla çevrili eski şehrinin güneydoğu kesiminde yer alan kutsal alandır. "Aksa" Arapçada "en uzak" anlamına gelir; mescide bu ad, Mekke’ye olan uzaklığı sebebiyle verilmiştir.
Bu bölgenin eski adı Beytülmakdis, yani "mukaddes ev"dir. Kudüs şehrinin adı da aynı kökten gelir. Mescid-i Aksa, Hz. Davud ve Hz. Süleyman başta olmak üzere birçok peygamberin hatırasını taşıyan bir mekândır.
Bugün Kâbe çevresiyle birlikte nasıl Mescid-i Haram olarak anılıyorsa, Mescid-i Aksa da çevresiyle birlikte Harem-i Şerif olarak anılır. Bu alanda namaz kılınan her yer Mescid-i Aksa’nın içindedir.
Harem-i Şerif alanı
Harem-i Şerif, yüksek surlarla çevrili, dikdörtgene yakın geniş bir avludur. Alanın içinde mescitler, kubbeler, mihraplar, sebiller, medreseler ve ağaçlık bahçeler bulunur.
Alanın ortasında yükseltilmiş bir platformun üzerinde Kubbetü’s-Sahra yer alır. Güney ucunda ise Kıble Mescidi bulunur. İkisi arasındaki açık avlu da Mescid-i Aksa’nın bir parçasıdır; kalabalık günlerde namaz bu avlularda da kılınır.
Alanın içinde ayrıca küçük kubbeler, tarihî sebiller ve yer altı bölümleri de vardır. Kafile rehberleri ziyaret sırasında bu yapıları sırayla gösterir ve tarihçelerini anlatır.
Kubbetü’s-Sahra ile Kıble Mescidi: sık yapılan karışıklık
Mescid-i Aksa denince çoğu kişinin aklına altın kubbeli yapı gelir. Oysa o yapı Kubbetü’s-Sahra’dır. Kıble Mescidi ise alanın güneyinde, daha sade görünümlü ve kurşuni (gri) kubbeli büyük mescittir.
İki yapı da Mescid-i Aksa’nın, yani Harem-i Şerif’in içindedir. Bu nedenle "Mescid-i Aksa yalnız Kıble Mescidi’dir" veya "yalnız altın kubbeli yapıdır" demek eksik olur; doğru ifade, ikisinin de aynı kutsal alanın parçası olduğudur.
| Özellik | Kubbetü’s-Sahra | Kıble Mescidi |
|---|---|---|
| Görünüm | Altın kaplama kubbe, sekizgen gövde | Kurşuni (gri) kubbe, uzun dikdörtgen gövde |
| Konum | Alanın ortasında, yükseltilmiş platformda | Alanın güney ucunda, kıble yönünde |
| İşlevi | Kutsal kayanın (Sahra) üzerini örten yapı | Cuma ve vakit namazlarının kılındığı ana mescit |
| Tarih | Emevîler döneminde, VII. yüzyılın sonunda inşa edildi | Emevîler döneminde inşa edildi, sonra defalarca yenilendi |
İslam’daki yeri: ilk kıble ve İsra
Mescid-i Aksa, Müslümanların ilk kıblesidir. Peygamber Efendimiz ve Müslümanlar, hicretten sonra bir süre namazlarını Kudüs yönüne kılmıştır. Ardından kıblenin Mescid-i Haram yönüne çevrilmesini bildiren ayet nazil olmuştur. Bu hadisenin yaşandığı yer Medine’deki Kıbleteyn Mescidi’dir.
Mescid-i Aksa aynı zamanda İsra yolculuğunun varış noktasıdır. İsrâ suresinin ilk ayeti, Peygamber Efendimiz’in bir gece Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksa’ya götürüldüğünü bildirir. Miraç yolculuğunun da buradan başladığı kabul edilir.
Bu iki yön, Mescid-i Aksa’yı Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevi ile birlikte Müslümanlar için en kutsal üç mescitten biri yapar.
“(Ey Muhammed!) Biz senin çok defa yüzünü göğe doğru çevirip durduğunu (vahiy beklediğini) görüyoruz. (Merak etme) elbette seni, hoşnut olacağın kıbleye çevireceğiz. (Bundan böyle), yüzünü Mescid-i Haram yönüne çevir. (Ey Müslümanlar!) Siz de nerede olursanız olun, (namazda) hep o yöne dönün. Şüphesiz kendilerine kitap verilenler, bunun Rabblerinden (gelen) bir gerçek olduğunu elbette bilirler. Allah onların yaptıklarından habersiz değildir.”
Kıblenin Mescid-i Aksa’dan Kâbe’ye çevrilmesini bildiren ayettir. Mescid-i Aksa’nın "ilk kıble" olarak anılması bu hadiseye dayanır.
Kısa tarihçe
Kudüs, Hz. Ömer döneminde Müslümanların idaresine geçmiştir. Hz. Ömer şehre bizzat gelmiş ve Harem alanında bir mescit yaptırmıştır.
Emevîler döneminde Kubbetü’s-Sahra ve Kıble Mescidi inşa edilmiş, alan bugünkü temel görünümünü kazanmıştır. Haçlı seferleri sırasında Kudüs el değiştirmiş, Selahaddin Eyyûbî şehri yeniden Müslümanların idaresine almıştır.
Osmanlı döneminde Kudüs surları yenilenmiş, Kubbetü’s-Sahra başta olmak üzere Harem’deki yapılarda kapsamlı onarımlar yapılmıştır. Bu dönemin izleri bugün de alanın birçok noktasında görülebilir.
Ziyaret adabı
- Harem-i Şerif’e mescit adabıyla girin; Mescid-i Aksa’nın her yeri mescittir.
- Mescide girerken iki rekât tahiyyetü’l-mescit namazı kılmak güzel bir sünnettir.
- Kıble Mescidi’nde ve Kubbetü’s-Sahra’da namaz kılmaya, Kur’an okumaya ve dua etmeye vakit ayırın.
- Yüksek sesle konuşmaktan, gülüşmekten ve ibadet edenlerin önünden geçmekten kaçının.
- Kutsal kayaya dokunmak, ondan parça almak veya etrafında dönmek doğru değildir.
- Yerel cemaate ve görevlilere saygılı davranın; uyarılarına uyun.
- Fotoğraf çekerken namaz kılanları ve diğer ziyaretçileri rahatsız etmeyin.
Ziyaretin manevi boyutu
Mescid-i Aksa ziyareti, yalnız tarihî bir mekânı görmek değildir. Burası, Peygamber Efendimiz’in İsra gecesinde ulaştığı, ilk kıble olarak yıllarca yönelinen ve birçok peygamberin hatırasını taşıyan bir mescittir.
Ziyaret öncesinde İsrâ suresinin ilk ayetlerini ve kıblenin değişmesini anlatan Bakara suresindeki ayetleri okumak, mekânda yaşanan tarihi daha iyi anlamayı sağlar.
Ziyaret süresi kısa olduğu için vaktinizi iyi değerlendirin. Fotoğraf ve alışveriş yerine namaza, duaya ve tefekküre öncelik verin. Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevi’yi daha önce ziyaret etmiş misafirler için bu ziyaret, üç mescidi tamamlayan bir yolculuk olarak ayrı bir anlam taşır.
Pratik bilgiler
Kıyafet: Mescide uygun, örtünmeyi sağlayan kıyafet giyin. Kadınlar başörtüsü takmalı, bol ve uzun kıyafet tercih etmelidir. Erkekler şort giymemelidir.
Ayakkabı: Kapalı mescitlere girerken ayakkabılar çıkarılır. Yanınızda katlanır bir ayakkabı torbası bulundurmak işinizi kolaylaştırır.
Giriş ve güvenlik: Harem-i Şerif’e surlardaki kapılardan girilir. Girişlerde güvenlik kontrolleri yapılabilir ve giriş düzenlemeleri döneme göre değişebilir. Pasaportunuzu yanınızda taşıyın ve kafile rehberinizin yönlendirmesine uyun.
Zamanlama: Cuma günleri ve özel gecelerde alan çok kalabalık olur. Ziyaret saatlerini kafile rehberiniz namaz vakitlerine göre planlar.
Eski şehir: Harem-i Şerif’e ulaşmak için eski şehrin dar, taş döşeli ve yer yer basamaklı sokaklarından yürünür. Rahat ve kaymayan ayakkabı giyin.
Kudüs turu ve Kudüs bağlantılı umre ile ziyaret
Türkiye’den Mescid-i Aksa’ya iki yolla gidilir: tek başına düzenlenen Kudüs turları ve umre ile Kudüs ziyaretini aynı seyahatte birleştiren Kudüs bağlantılı umre programları.
Kudüs turları birkaç günlük kısa programlardır. Mescid-i Aksa’nın yanında Kudüs eski şehri ve bölgedeki diğer tarihî mekânlar ziyaret edilir.
Kudüs bağlantılı umre, umre öncesinde veya sonrasında programa Kudüs ziyaretinin eklenmesiyle oluşur. Böylece Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevi ve Mescid-i Aksa tek bir yolculukta ziyaret edilmiş olur. Güzergâh, uçuş planı ve gün sayısı tura göre değişir; ayrıntılar program sayfasında yer alır.
Her iki programda da kafileye deneyimli bir rehber eşlik eder. Rezervasyon öncesinde pasaport geçerlilik süresini ve programa özel belge şartlarını tur danışmanınıza sorun.
Sıkça sorulan sorular
Altın kubbeli yapı Mescid-i Aksa mı?
Altın kubbeli yapı Kubbetü’s-Sahra’dır. Kurşuni kubbeli ana mescit Kıble Mescidi’dir. İkisi de Mescid-i Aksa olarak anılan Harem-i Şerif alanının içindedir.
Mescid-i Aksa neden ilk kıble olarak anılır?
Müslümanlar hicretten sonra bir süre namazlarını Kudüs yönüne kılmıştır. Ardından Bakara suresinin 144. ayetiyle kıble Mescid-i Haram’a çevrilmiştir.
Mescid-i Aksa’nın Kur’an’da geçtiği ayet hangisi?
İsrâ suresinin 1. ayetidir. Ayet, Peygamber Efendimiz’in bir gece Mescid-i Haram’dan çevresi bereketlendirilmiş Mescid-i Aksa’ya götürüldüğünü bildirir.
Mescid-i Aksa’da nerede namaz kılınır?
Harem-i Şerif alanının her yeri mescittir. Cemaatle namaz esas olarak Kıble Mescidi’nde kılınır; Kubbetü’s-Sahra’da ve kalabalık günlerde avlularda da namaz kılınır.
Mescid-i Aksa ziyaretinde ne giymeliyim?
Örtünmeyi sağlayan, bol ve uzun kıyafet giyin. Kadınlar başörtüsü takmalıdır, erkekler şort giymemelidir. Eski şehrin taş sokakları için rahat ayakkabı tercih edin.
Kudüs bağlantılı umre nedir?
Umre öncesinde veya sonrasında programa Kudüs ziyaretinin eklendiği turdur. Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevi ve Mescid-i Aksa tek yolculukta ziyaret edilir.
Kubbetü’s-Sahra’nın içinde ne var?
Yapının ortasında, adını aldığı kutsal kaya (Sahra) bulunur. Kayanın altında küçük bir mağara vardır. Ziyaretçiler burada namaz kılar ve dua eder; kayaya dokunmak veya ondan parça almak doğru değildir.
Mescid-i Aksa’ya girişte kontrol var mı?
Girişlerde güvenlik kontrolleri yapılabilir ve düzenlemeler döneme göre değişebilir. Pasaportunuzu yanınızda taşıyın ve kafile rehberinizin yönlendirmesine uyun.
Kaynaklar
İlgili turlar
Programları ve fiyatları inceleyin
Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.