Mescid-i Aksa: Harem-i Şerif, Kubbetü’s-Sahra ve Kıble Mescidi

Son güncelleme:

Kısa cevap

Mescid-i Aksa, Kudüs’ün eski şehrinde surlarla çevrili Harem-i Şerif alanının tamamıdır; bu alanın içinde altın kubbeli Kubbetü’s-Sahra ve güneydeki kurşuni kubbeli Kıble Mescidi bulunur. Altın kubbeli yapı Kubbetü’s-Sahra’dır; cemaatle namazın kılındığı ana mescit ise Kıble Mescidi’dir. Mescid-i Aksa, Müslümanların ilk kıblesi ve İsra yolculuğunun varış noktasıdır. Türkiye’den genellikle Kudüs turu veya Kudüs bağlantılı umre programıyla ziyaret edilir.

Özet bilgiler

Konum
Kudüs eski şehri, Harem-i Şerif alanı
Mescid-i Aksa
Surlarla çevrili alanın tamamı
Kubbetü’s-Sahra
Altın kubbeli, sekizgen yapı
Kıble Mescidi
Alanın güneyinde, kurşuni kubbeli ana mescit
İslam’daki yeri
İlk kıble, İsra’nın varış noktası
Kur’an’da
İsrâ suresi, 1. ayet
Ziyaret şekli
Kudüs turu veya Kudüs bağlantılı umre
Ayet-i Kerîme
“Kendisine ayetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu (Muhammed’i) bir gece Mescid-i Haram’dan çevresini bereketlendirdiğimiz Mescid-i Aksa’ya götüren Allah’ın şanı yücedir. Hiç şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.”
— İsrâ suresi, 1. ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meali)

İslam âlimleri, ayette "çevresi bereketlendirilmiş" olarak anılan Mescid-i Aksa’nın Kudüs’teki Beytülmakdis olduğu konusunda görüş birliği içindedir.

Mescid-i Aksa nedir, nerededir?

Mescid-i Aksa, Kudüs’ün surlarla çevrili eski şehrinin güneydoğu kesiminde yer alan kutsal alandır. "Aksa" Arapçada "en uzak" anlamına gelir; mescide bu ad, Mekke’ye olan uzaklığı sebebiyle verilmiştir.

Bu bölgenin eski adı Beytülmakdis, yani "mukaddes ev"dir. Kudüs şehrinin adı da aynı kökten gelir. Mescid-i Aksa, Hz. Davud ve Hz. Süleyman başta olmak üzere birçok peygamberin hatırasını taşıyan bir mekândır.

Bugün Kâbe çevresiyle birlikte nasıl Mescid-i Haram olarak anılıyorsa, Mescid-i Aksa da çevresiyle birlikte Harem-i Şerif olarak anılır. Bu alanda namaz kılınan her yer Mescid-i Aksa’nın içindedir.

Harem-i Şerif alanı

Harem-i Şerif, yüksek surlarla çevrili, dikdörtgene yakın geniş bir avludur. Alanın içinde mescitler, kubbeler, mihraplar, sebiller, medreseler ve ağaçlık bahçeler bulunur.

Alanın ortasında yükseltilmiş bir platformun üzerinde Kubbetü’s-Sahra yer alır. Güney ucunda ise Kıble Mescidi bulunur. İkisi arasındaki açık avlu da Mescid-i Aksa’nın bir parçasıdır; kalabalık günlerde namaz bu avlularda da kılınır.

Alanın içinde ayrıca küçük kubbeler, tarihî sebiller ve yer altı bölümleri de vardır. Kafile rehberleri ziyaret sırasında bu yapıları sırayla gösterir ve tarihçelerini anlatır.

Kubbetü’s-Sahra ile Kıble Mescidi: sık yapılan karışıklık

Mescid-i Aksa denince çoğu kişinin aklına altın kubbeli yapı gelir. Oysa o yapı Kubbetü’s-Sahra’dır. Kıble Mescidi ise alanın güneyinde, daha sade görünümlü ve kurşuni (gri) kubbeli büyük mescittir.

İki yapı da Mescid-i Aksa’nın, yani Harem-i Şerif’in içindedir. Bu nedenle "Mescid-i Aksa yalnız Kıble Mescidi’dir" veya "yalnız altın kubbeli yapıdır" demek eksik olur; doğru ifade, ikisinin de aynı kutsal alanın parçası olduğudur.

ÖzellikKubbetü’s-SahraKıble Mescidi
GörünümAltın kaplama kubbe, sekizgen gövdeKurşuni (gri) kubbe, uzun dikdörtgen gövde
KonumAlanın ortasında, yükseltilmiş platformdaAlanın güney ucunda, kıble yönünde
İşleviKutsal kayanın (Sahra) üzerini örten yapıCuma ve vakit namazlarının kılındığı ana mescit
TarihEmevîler döneminde, VII. yüzyılın sonunda inşa edildiEmevîler döneminde inşa edildi, sonra defalarca yenilendi

İslam’daki yeri: ilk kıble ve İsra

Mescid-i Aksa, Müslümanların ilk kıblesidir. Peygamber Efendimiz ve Müslümanlar, hicretten sonra bir süre namazlarını Kudüs yönüne kılmıştır. Ardından kıblenin Mescid-i Haram yönüne çevrilmesini bildiren ayet nazil olmuştur. Bu hadisenin yaşandığı yer Medine’deki Kıbleteyn Mescidi’dir.

Mescid-i Aksa aynı zamanda İsra yolculuğunun varış noktasıdır. İsrâ suresinin ilk ayeti, Peygamber Efendimiz’in bir gece Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksa’ya götürüldüğünü bildirir. Miraç yolculuğunun da buradan başladığı kabul edilir.

Bu iki yön, Mescid-i Aksa’yı Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevi ile birlikte Müslümanlar için en kutsal üç mescitten biri yapar.

Ayet-i Kerîme
“(Ey Muhammed!) Biz senin çok defa yüzünü göğe doğru çevirip durduğunu (vahiy beklediğini) görüyoruz. (Merak etme) elbette seni, hoşnut olacağın kıbleye çevireceğiz. (Bundan böyle), yüzünü Mescid-i Haram yönüne çevir. (Ey Müslümanlar!) Siz de nerede olursanız olun, (namazda) hep o yöne dönün. Şüphesiz kendilerine kitap verilenler, bunun Rabblerinden (gelen) bir gerçek olduğunu elbette bilirler. Allah onların yaptıklarından habersiz değildir.”
— Bakara suresi, 144. ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meali)

Kıblenin Mescid-i Aksa’dan Kâbe’ye çevrilmesini bildiren ayettir. Mescid-i Aksa’nın "ilk kıble" olarak anılması bu hadiseye dayanır.

Kısa tarihçe

Kudüs, Hz. Ömer döneminde Müslümanların idaresine geçmiştir. Hz. Ömer şehre bizzat gelmiş ve Harem alanında bir mescit yaptırmıştır.

Emevîler döneminde Kubbetü’s-Sahra ve Kıble Mescidi inşa edilmiş, alan bugünkü temel görünümünü kazanmıştır. Haçlı seferleri sırasında Kudüs el değiştirmiş, Selahaddin Eyyûbî şehri yeniden Müslümanların idaresine almıştır.

Osmanlı döneminde Kudüs surları yenilenmiş, Kubbetü’s-Sahra başta olmak üzere Harem’deki yapılarda kapsamlı onarımlar yapılmıştır. Bu dönemin izleri bugün de alanın birçok noktasında görülebilir.

Ziyaret adabı

  • Harem-i Şerif’e mescit adabıyla girin; Mescid-i Aksa’nın her yeri mescittir.
  • Mescide girerken iki rekât tahiyyetü’l-mescit namazı kılmak güzel bir sünnettir.
  • Kıble Mescidi’nde ve Kubbetü’s-Sahra’da namaz kılmaya, Kur’an okumaya ve dua etmeye vakit ayırın.
  • Yüksek sesle konuşmaktan, gülüşmekten ve ibadet edenlerin önünden geçmekten kaçının.
  • Kutsal kayaya dokunmak, ondan parça almak veya etrafında dönmek doğru değildir.
  • Yerel cemaate ve görevlilere saygılı davranın; uyarılarına uyun.
  • Fotoğraf çekerken namaz kılanları ve diğer ziyaretçileri rahatsız etmeyin.

Ziyaretin manevi boyutu

Mescid-i Aksa ziyareti, yalnız tarihî bir mekânı görmek değildir. Burası, Peygamber Efendimiz’in İsra gecesinde ulaştığı, ilk kıble olarak yıllarca yönelinen ve birçok peygamberin hatırasını taşıyan bir mescittir.

Ziyaret öncesinde İsrâ suresinin ilk ayetlerini ve kıblenin değişmesini anlatan Bakara suresindeki ayetleri okumak, mekânda yaşanan tarihi daha iyi anlamayı sağlar.

Ziyaret süresi kısa olduğu için vaktinizi iyi değerlendirin. Fotoğraf ve alışveriş yerine namaza, duaya ve tefekküre öncelik verin. Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevi’yi daha önce ziyaret etmiş misafirler için bu ziyaret, üç mescidi tamamlayan bir yolculuk olarak ayrı bir anlam taşır.

Pratik bilgiler

Kıyafet: Mescide uygun, örtünmeyi sağlayan kıyafet giyin. Kadınlar başörtüsü takmalı, bol ve uzun kıyafet tercih etmelidir. Erkekler şort giymemelidir.

Ayakkabı: Kapalı mescitlere girerken ayakkabılar çıkarılır. Yanınızda katlanır bir ayakkabı torbası bulundurmak işinizi kolaylaştırır.

Giriş ve güvenlik: Harem-i Şerif’e surlardaki kapılardan girilir. Girişlerde güvenlik kontrolleri yapılabilir ve giriş düzenlemeleri döneme göre değişebilir. Pasaportunuzu yanınızda taşıyın ve kafile rehberinizin yönlendirmesine uyun.

Zamanlama: Cuma günleri ve özel gecelerde alan çok kalabalık olur. Ziyaret saatlerini kafile rehberiniz namaz vakitlerine göre planlar.

Eski şehir: Harem-i Şerif’e ulaşmak için eski şehrin dar, taş döşeli ve yer yer basamaklı sokaklarından yürünür. Rahat ve kaymayan ayakkabı giyin.

Kudüs turu ve Kudüs bağlantılı umre ile ziyaret

Türkiye’den Mescid-i Aksa’ya iki yolla gidilir: tek başına düzenlenen Kudüs turları ve umre ile Kudüs ziyaretini aynı seyahatte birleştiren Kudüs bağlantılı umre programları.

Kudüs turları birkaç günlük kısa programlardır. Mescid-i Aksa’nın yanında Kudüs eski şehri ve bölgedeki diğer tarihî mekânlar ziyaret edilir.

Kudüs bağlantılı umre, umre öncesinde veya sonrasında programa Kudüs ziyaretinin eklenmesiyle oluşur. Böylece Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevi ve Mescid-i Aksa tek bir yolculukta ziyaret edilmiş olur. Güzergâh, uçuş planı ve gün sayısı tura göre değişir; ayrıntılar program sayfasında yer alır.

Her iki programda da kafileye deneyimli bir rehber eşlik eder. Rezervasyon öncesinde pasaport geçerlilik süresini ve programa özel belge şartlarını tur danışmanınıza sorun.

Sıkça sorulan sorular

Altın kubbeli yapı Mescid-i Aksa mı?

Altın kubbeli yapı Kubbetü’s-Sahra’dır. Kurşuni kubbeli ana mescit Kıble Mescidi’dir. İkisi de Mescid-i Aksa olarak anılan Harem-i Şerif alanının içindedir.

Mescid-i Aksa neden ilk kıble olarak anılır?

Müslümanlar hicretten sonra bir süre namazlarını Kudüs yönüne kılmıştır. Ardından Bakara suresinin 144. ayetiyle kıble Mescid-i Haram’a çevrilmiştir.

Mescid-i Aksa’nın Kur’an’da geçtiği ayet hangisi?

İsrâ suresinin 1. ayetidir. Ayet, Peygamber Efendimiz’in bir gece Mescid-i Haram’dan çevresi bereketlendirilmiş Mescid-i Aksa’ya götürüldüğünü bildirir.

Mescid-i Aksa’da nerede namaz kılınır?

Harem-i Şerif alanının her yeri mescittir. Cemaatle namaz esas olarak Kıble Mescidi’nde kılınır; Kubbetü’s-Sahra’da ve kalabalık günlerde avlularda da namaz kılınır.

Mescid-i Aksa ziyaretinde ne giymeliyim?

Örtünmeyi sağlayan, bol ve uzun kıyafet giyin. Kadınlar başörtüsü takmalıdır, erkekler şort giymemelidir. Eski şehrin taş sokakları için rahat ayakkabı tercih edin.

Kudüs bağlantılı umre nedir?

Umre öncesinde veya sonrasında programa Kudüs ziyaretinin eklendiği turdur. Mescid-i Haram, Mescid-i Nebevi ve Mescid-i Aksa tek yolculukta ziyaret edilir.

Kubbetü’s-Sahra’nın içinde ne var?

Yapının ortasında, adını aldığı kutsal kaya (Sahra) bulunur. Kayanın altında küçük bir mağara vardır. Ziyaretçiler burada namaz kılar ve dua eder; kayaya dokunmak veya ondan parça almak doğru değildir.

Mescid-i Aksa’ya girişte kontrol var mı?

Girişlerde güvenlik kontrolleri yapılabilir ve düzenlemeler döneme göre değişebilir. Pasaportunuzu yanınızda taşıyın ve kafile rehberinizin yönlendirmesine uyun.

Kaynaklar

İlgili turlar

Programları ve fiyatları inceleyin

Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.

İlgili rehberler

Kâbe Nerede? Mescid-i Haram ve Kâbe’nin BölümleriKâbe, Mekke’deki Mescid-i Haram’ın ortasında yer alan ve Müslümanların kıblesi olan yapıdır. Çevresinde tavaf edilir. Belli başlı bölümleri şunlardır: doğu köşesindeki Hacerü’l-Esved (tavafın başlangıç noktası), Hz. İbrahim’in ayak izinin bulunduğu Makam-ı İbrahim, kuzey tarafındaki yarım daire duvarla çevrili Hatîm (Hicr-i İsmail), Hacerü’l-Esved ile kapı arasındaki Multezem ve güney köşesindeki Rükn-i Yemânî. Zemzem kuyusu da Mescid-i Haram içindedir.Mescid-i Nebevi Ziyaret Rehberi: Ravza, Kapılar ve AdapMescid-i Nebevi, Medine’de Peygamber Efendimiz tarafından kurulan ve kabrinin bulunduğu mescittir. Burada kılınan bir namazın, Mescid-i Haram dışındaki mescitlerde kılınan bin namazdan faziletli olduğu hadiste bildirilmiştir. Mescidin içindeki Ravza-i Mutahhara bölümüne giriş için Nusuk uygulamasından ücretsiz randevu alınması zorunludur; mescidin diğer bölümlerine ve Peygamber Efendimiz’e selam vermek için randevu gerekmez.Medine Ziyaret Yerleri: Kuba, Uhud, Cennetü’l-Baki ve KıbleteynMedine’de Mescid-i Nebevi dışında en çok ziyaret edilen yerler şunlardır: İslam’ın ilk mescidi olan Kuba Mescidi, Uhud Savaşı’nın geçtiği ve Hz. Hamza ile şehitlerin medfun olduğu Uhud Şehitliği, Mescid-i Nebevi’nin yanındaki Cennetü’l-Baki kabristanı, kıblenin Kudüs’ten Kâbe’ye çevrildiği Kıbleteyn Mescidi ve Hendek Savaşı bölgesindeki Yedi Mescitler. Bu ziyaretler için randevu gerekmez ve genellikle tur programına dahildir.Mekke Gezilecek Yerler: Hira, Sevr, Arafat, Mina ve Cennetü’l-MuallaUmre programında Mekke’de Mescid-i Haram dışında ziyaret edilen başlıca yerler şunlardır: ilk vahyin geldiği Hira Mağarası’nın bulunduğu Nur Dağı, hicret yolculuğunda sığınılan Sevr Dağı, hac menasikinin yapıldığı Arafat, Müzdelife ve Mina, Hz. Hatice’nin medfun olduğu Cennetü’l-Mualla, Cin Mescidi ve umre ihramına girilen Ten’im’deki Hz. Âişe Mescidi. Bu yerler tur programında genellikle yarım günlük bir otobüslü şehir turuyla gezilir. Dağlara tırmanmak ibadet değildir; umrenin bir parçası da sayılmaz.Umre Nedir? Tanımı, Hükmü, Farzları ve VacipleriUmre, mikatta ihrama girip Kâbe’yi tavaf etmek, Safa ile Merve arasında sa’y yapmak ve tıraş olup ihramdan çıkmakla yerine getirilen ibadettir. Hanefî mezhebinde ömürde bir kez yapılması sünnet-i müekkededir; Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde tercih edilen görüşe göre farzdır. Hanefî mezhebine göre umrenin farzı ihram (şart) ve tavaftır (rükün); sa’y ve tıraş vaciptir. Umre yılın her günü yapılabilir; yalnız Arefe günü ile Kurban Bayramı’nın dört günü Hanefî mezhebine göre tahrîmen mekruhtur.