Umrede Ceza ve Kefaretler: Dem, Sadaka ve Oruç Tablosu

Son güncelleme:

Kısa cevap

Umrede ihram yasağı ihlal edilir veya bir vacip terk edilirse Hanefî mezhebine göre ihlalin miktarına bağlı olarak dem (Harem bölgesinde koyun veya keçi kesmek) ya da bir fitre miktarı sadaka gerekir. Hastalık gibi bir özürle yapılan ihlalde kişi dem yerine üç gün oruç veya altı fakire birer fitre, sadaka yerine bir gün oruç seçebilir. Hanefîlere göre unutarak veya bilmeyerek yapılan ihlal de ceza gerektirir.

Özet bilgiler

Dem
Koyun veya keçi — Harem sınırları içinde kesilir
Sadaka
Bir fitre (sadaka-i fıtr) miktarı
Özürlü ihlalde dem yerine
3 gün oruç veya 6 fakire birer fitre
Özürlü ihlalde sadaka yerine
1 gün oruç
Unutarak/bilmeyerek
Hanefî ve Mâlikî: ceza gerekir
Çocuğun ihlali
Hanefî’de ceza gerekmez
Sadakanın yeri
Harem’de efdal, dışında da caiz
Ayet-i Kerîme
“İçinizden her kim hastalanır veya başından rahatsız olur (da tıraş olmak zorunda kalır)sa fidye olarak ya oruç tutması, ya sadaka vermesi, ya da kurban kesmesi gerekir.”
— Bakara suresi, 196. ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meali, ayetin bir bölümü)

Özür sebebiyle ihram yasağını çiğneyen kişinin oruç, sadaka ve kurban arasında seçim yapabilmesinin dayanağı bu ayettir.

Ayet-i Kerîme
“Ey Rabbimiz! Unutur, ya da yanılırsak bizi sorumlu tutma!”
— Bakara suresi, 286. ayet (Diyanet İşleri Başkanlığı meali, ayetin bir bölümü)

Unutarak işlenen hata günah sayılmaz. Bununla birlikte Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre ihram yasağı unutarak veya bilmeyerek çiğnense de ceza gerekir; ceza burada günahın değil, ibadetteki eksikliğin telafisidir.

Umrede ceza türleri: dem, sadaka ve oruç

Dem: Ceza olarak koyun veya keçi kurban etmektir. Diyanet’in fetvasına göre ceza hedyi Harem sınırları içinde kesilmek kaydıyla bayram günlerinde veya diğer günlerde kesilebilir.

Sadaka: Bir fitre (sadaka-i fıtr) miktarıdır. Güncel tutar Diyanet İşleri Başkanlığı’nın her yıl ilan ettiği fitre miktarıdır. Hanefî mezhebine göre bu sadakanın Harem’de verilmesi daha faziletli olmakla birlikte Harem dışında verilmesi de caizdir.

Oruç: Yalnız özür hâlinde seçilebilir. Hastalık gibi bir özürle dem gerektiren bir yasağı çiğneyen kişi dem kesmek, üç gün oruç tutmak veya altı fakire birer fitre vermek arasında muhayyerdir. Sadaka gerektiren durumda ise sadaka vermek veya bir gün oruç tutmak arasında seçim yapar.

İhlal ve ceza tablosu (Hanefî mezhebi)

Aşağıdaki tablo Din İşleri Yüksek Kurulu’nun "Hac ve Umre ile İlgili Fetvalar" eserindeki hükümlere göre hazırlanmıştır. Erkeklere özgü yasaklar ve genel liste için ihram kuralları ve yasakları rehberine bakabilirsiniz.

İhlalCezaNot
Erkeğin dikişli elbise veya ayakkabı giymesiBir gündüz veya bir gece: dem; daha az: sadakaDiğer mezheplerde süreye bakılmaz
Başı veya yüzü örtmekBir gündüz veya bir gece: dem; daha az: sadakaTıbbi maske ceza gerektirmez
Koku sürünmekBir uzvun tamamı: dem; daha azı: sadakaTemizlik için kokulu sabun ceza gerektirmez
Süs amaçlı krem, yağ, kınaBir uzvun tamamı: dem; bir kısmı: sadakaTedavi amaçlı ilaç ve merhem serbest
Saç veya sakal tıraşıEn az dörtte biri: dem; daha azı: sadakaKendiliğinden düşen kıl için ceza yok
Koltuk altı veya kasık temizliğiBir koltuk altı veya kasığın tamamı: demBir kısmı: sadaka
Tırnak kesmekBir el veya ayağın tamamı bir defada: demDaha azı: her tırnak için sadaka
Cinsel ilişki (tavafın 4 şavtından önce)Umre bozulur; tamamlanır, kaza edilir, her eşe dem4 şavttan sonra: umre geçerli, her eşe dem
Umre tavafını abdestsiz, cünüp veya âdetli yapmakDemTemiz hâlde iade edilirse ceza düşer
Umre tavafının son 3 şavtından eksik bırakmakDemEksik şavtlar tamamlanırsa ceza düşer
Sa’yi özürsüz terk etmekDemUmre geçerlidir
Sa’yin son 3 şavtından eksik bırakmakHer şavt için sadakaTamamlanırsa ceza gerekmez
Sa’yden önce tıraş olmakDemSa’y yine yapılır
Mikatı ihramsız geçmekDemMenasike başlamadan dönüp ihrama girerse düşer

Tıraş, tırnak ve koku: ölçüler nasıl uygulanır?

Tırnakta ölçü "bir defada" kesilen miktardır. Aynı anda ve aynı yerde bir elin veya bir ayağın beş tırnağının tamamı ya da bütün tırnaklar kesilirse bir dem yeterlidir. Her el ve ayak ayrı yer ve zamanlarda kesilirse her biri için ayrı ceza gerekir. Kendiliğinden kırılan tırnağı koparmak veya kesip atmak ceza gerektirmez.

Tıraşta ölçü başın veya sakalın dörtte biridir. İhramdan çıkma vakti gelmeden yapılan her tıraş bu hükme tâbidir; vakti gelmeden sakal tıraşı olmakla da ihramdan çıkılmaz. Doğru tıraş için saç tıraşı kuralları rehberine bakın.

Kokuda ölçü uzuvdur. Bir uzvun tamamına veya o büyüklükte farklı yerlere koku sürmek dem, daha azı sadaka gerektirir. Diyanet’e göre kokulu sabun, deterjan veya ıslak mendil kokulanma amacıyla değil temizlik için kullanılıyorsa ceza gerekmez; yine de kokusuz ürün tavsiye edilir.

Bilmeden veya unutarak yapılan ihlal

Unutma veya bilgisizlikle işlenen ihram yasağı mezhepler arasında farklı değerlendirilir. Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre unutarak da bilmeyerek de yasağı işleyen kişiye ceza gerekir.

Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise avlanma, saç ve tırnak kesme gibi "yok etme" türü yasaklarda unutma ve bilgisizlik mazeret sayılmaz. Elbise giymek ve koku sürünmek gibi "yararlanma" türü yasaklarda ise mazeret kabul edilir ve ceza gerekmez.

Türkiye’deki uygulama Hanefî mezhebine göredir. Bir ihlal yaptığınızı düşündüğünüzde tahminle hareket etmeyin; durumu kafile görevlinize veya Din İşleri Yüksek Kurulu’na danışın.

Aynı yasak birden fazla işlenirse

Aynı yasak aynı yer ve zamanda birden fazla işlenirse tek ceza yeterlidir. Farklı yer ve zamanlarda işlenirse İmam Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Şâfiîlere göre her ihlal için ayrı ceza gerekir. İmam Muhammed’e göre ise henüz ceza ödenmemişse hepsi için tek ceza yeterlidir.

Bir umreyi tamamlamadan ikinci bir umre için ihrama girmek de ceza doğurur. Birinci umrenin sa’yinden önce yeni ihrama giren kişi ikinciyi iptal eder, sonra kaza eder ve dem öder. Tekrar umre yapmak isteyenler için doğru sıra birden fazla umre yapmak rehberinde anlatılır.

Hasta, kadın, çocuk ve vekil için özel durumlar

  • Hastalık nedeniyle bir gündüz veya gece elbise giyen kişi iyileşince ihram örtüsüne döner; dem, üç gün oruç veya altı fakire sadaka arasında seçim yapar. Hastalık hâlleri için umrede hastalanırsam rehberine bakın.
  • Âdet veya lohusa hâlindeki kadın tavaf yapamaz. Temizlenmeden Mekke’den ayrılmak zorunda kalırsa Hanefî mezhebine göre umre tavafını bu hâliyle yapar ve dem keser; imkân bulup iade ederse ceza düşer. Ayrıntılar kadınlar için umre rehberinde yer alır.
  • Hanefî mezhebine göre ihramlı çocuğun işlediği yasaklar ceza gerektirmez; Şâfiîlere göre ceza velîye düşer. Velînin dikkatli olması gerekir; bkz. çocukla umre.
  • Başkası adına umre yapan vekil, işlediği ihlalin cezasını kendisi öder. Bkz. vekâleten umre.
  • Tavaf namazını kılmamak Hanefî mezhebinde ceza gerektirmez; remel ve ıztıbânın terki de ceza gerektirmez.

Ceza nasıl ve nerede ödenir?

  1. İhlali netleştirin

    Ne yaptığınızı, ne kadar süre veya ne miktarda yaptığınızı ve bir özrünüz olup olmadığını belirleyin. Hüküm bu ayrıntılara göre değişir.

  2. Yetkiliye danışın

    Kafile görevlinize veya Din İşleri Yüksek Kurulu’na sorun. Telafisi mümkün olan durumlarda (tavafı iade, mikata dönme gibi) ceza düşebilir.

  3. Dem gerekiyorsa Harem’de kestirin

    Ceza kurbanı Harem sınırları içinde kesilir; kesim günü bayram günleriyle sınırlı değildir.

  4. Sadaka gerekiyorsa fitre miktarını verin

    Harem’de vermek efdaldir; Hanefî mezhebine göre Harem dışında, Türkiye’ye döndükten sonra vermek de caizdir.

Sıkça sorulan sorular

Dem nedir?

Dem, ceza olarak koyun veya keçi kurban etmektir. Harem sınırları içinde kesilir; kesim günü bayram günleriyle sınırlı değildir.

İhramlıyken bilmeden kokulu krem sürdüm, ceza gerekir mi?

Hanefî mezhebine göre bilmeden yapılan ihlal de ceza gerektirir. Bir uzvun tamamına sürüldüyse dem, daha azına sürüldüyse sadaka gerekir. Tedavi amaçlı ilaç ve merhem için bir şey gerekmez.

Tırnağım kırıldı, kesersem ceza gerekir mi?

Hayır. Diyanet’in fetvasına göre tırnağın kendiliğinden kopması veya kırılan tırnağın koparılması ya da kesilip atılması ceza gerektirmez.

Kokulu sabun kullandım, ceza gerekir mi?

Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre kokulu sabun, deterjan veya ıslak mendil kokulanma amacıyla değil temizlik için kullanılmışsa ceza gerekmez. Yine de kokusuz ürünler tavsiye edilir.

Ceza yerine oruç tutabilir miyim?

Yalnız ihlal hastalık gibi bir özürle yapıldıysa. Bu durumda dem yerine üç gün oruç veya altı fakire birer fitre, sadaka yerine bir gün oruç seçilebilir. Özürsüz ihlalde Hanefî mezhebine göre bu seçenek yoktur.

Sadakayı Türkiye’de verebilir miyim?

Evet. Hanefî mezhebine göre ihram cezası sadakasının Harem’de verilmesi efdal olmakla birlikte Harem dışında verilmesi de caizdir. Şâfiî mezhebinde Harem’de verilmesi zorunludur.

Ceza kurbanı Türkiye’de kesilebilir mi?

Hayır. Dem olarak kesilecek ceza kurbanı Harem sınırları içinde kesilmelidir.

Tıbbi maske takmak ceza gerektirir mi?

Hayır. Diyanet’in fetvasına göre tıbbi maske mutat bir giysi olmadığından ihram yasağı oluşturmaz ve ceza gerektirmez.

Umre tavafını abdestsiz yaptığımı sonradan fark ettim, ne yapmalıyım?

Hanefî mezhebine göre tavafı abdestli olarak iade edin; iade ederseniz ceza düşer, etmezseniz dem gerekir. Abdestin hangi şavtta bozulduğu bilinmiyorsa tavaf ve sa’y birlikte iade edilir.

Kaynaklar

İlgili turlar

Programları ve fiyatları inceleyin

Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.

İlgili rehberler

İhram Kuralları ve Yasakları: Erkek ve Kadın İçin Tam Listeİhram, umre veya hacca niyet ederek belirli davranışları kendine haram kılma hâlidir. Erkekler dikişsiz iki parça beyaz örtüye bürünür; kadınlar tesettüre uygun günlük kıyafetleriyle ihrama girer ancak eldiven ve yüz peçesi takamaz. İhramlıyken koku sürmek, tıraş olmak, tırnak kesmek, avlanmak, nikâh kıymak ve cinsel ilişki yasaktır. Yasakların ihlali duruma göre sadaka, kurban (dem) veya ibadetin bozulması sonucunu doğurur.Umrede Saç Tıraşı Kuralları: Halk, Taksir ve İhramdan ÇıkışUmrenin son aşaması, sa’yden sonra saçı tıraş etmek (halk) veya kısaltmak (taksir) ve böylece ihramdan çıkmaktır. Erkekler için saçın tamamını tıraş etmek daha faziletlidir; Hanefî mezhebine göre vacip olan asgari miktar başın en az dörtte birindeki saçlardır. Kadınlar tıraş olmaz; saçlarının en az dörtte birinin uçlarından parmak boğumu kadar keserler. Tıraş olmadan ihramdan çıkılmaz ve ihram yasakları devam eder.Mikat Nedir? Beş Mikat Yeri ve Uçakta İhrama GirmekMikat, hac veya umre için Mekke’ye gelenlerin ihramsız geçemeyeceği sınır noktalarıdır; beş tanedir: Zülhuleyfe, Cuhfe, Karnülmenâzil, Yelemlem ve Zâtüırk. Türkiye’den uçakla doğrudan Cidde’ye gidenler, Diyanet’e göre Cuhfe (Rabiğ) hizasını geçmeden, yani uçakta ya da daha önce ihrama girmelidir; Cidde mikat içinde kaldığı için orada ihrama girilmez. Önce Medine’ye gidenler, Mekke’ye geçerken Zülhuleyfe’de ihrama girer. Mikatı ihramsız geçen kişi geri dönüp ihrama girmezse Hanefîlere göre ceza olarak bir küçükbaş hayvan (dem) keser.Tavaf Nasıl Yapılır? Şavt, Remel, Iztıbâ ve Tavaf NamazıTavaf, Kâbe’nin etrafında Hacerü’l-Esved hizasından başlayarak yedi kez dönmektir; her bir dönüşe şavt denir. Kâbe sol tarafta kalacak şekilde yürünür. Tavafı abdestli yapmak gerekir (Hanefî mezhebinde vacip); abdest bozulursa ara verilip abdest alınır ve kalınan yerden devam edilir. Tavaf tamamlandıktan sonra, mümkünse Makam-ı İbrahim’in arkasında iki rekât tavaf namazı kılınır.Kadınlar İçin Umre Rehberi: İhram, Adet Dönemi ve HazırlıkKadınlar umre için yanlarında mahrem (erkek refakatçi) bulundurmak zorunda değildir; tek başına veya grup içinde seyahat edebilirler. Kadınlar için ayrı bir ihram kıyafeti yoktur, tesettüre uygun günlük kıyafetleriyle ihrama girerler; eldiven ve yüz peçesi takmak yasaktır. Âdet hâlindeki kadın ihrama girebilir, sa’y dâhil diğer menasiki yapabilir, ancak temizleninceye kadar tavaf edemez. Umre sonunda kadınlar saç tıraşı olmaz; saç ucundan parmak ucu kadar kesmeleri yeterlidir.