Umrenin Farzları, Vacipleri ve Sünnetleri: Mezheplere Göre Tablo
Son güncelleme:
Kısa cevap
Hanefî mezhebine göre umrenin farzı ikidir: ihram ve tavaf. İhram şart, tavaf rükündür; tavafın ilk dört şavtı farz, kalan üç şavtı vaciptir. Umrenin vacipleri sa’y ile tıraş olup ihramdan çıkmaktır. Gusül, ihram namazı, telbiyeyi tekrarlamak, remel ve ıztıbâ ise sünnettir; farz terk edilirse umre olmaz, vacip terk edilirse umre geçerli olur ama ceza gerekir.
Özet bilgiler
- Farzlar (Hanefî)
- İhram (şart) + tavaf (rükün)
- Vacipler (Hanefî)
- Sa’y + tıraş
- Tavafta farz miktar
- İlk 4 şavt; kalan 3 şavt vacip
- Sa’yde farz miktar
- İlk 4 şavt; yediye tamamlamak vacip
- Tavafta abdest
- Hanefî’de vacip, diğer mezheplerde şart
- Umrenin hükmü
- Hanefî ve Mâlikî: müekked sünnet; Şâfiî ve Hanbelî: farz
- Vacip terk edilirse
- Umre geçerli, ceza (dem veya sadaka) gerekir
“Haccı da, umreyi de Allah için tamamlayın.”
Umreye başlayanın onu eksiksiz tamamlaması bu emre dayanır. Farz ve vacipleri bilmek, ibadeti "tamamlamanın" ön şartıdır.
“Şüphesiz, Safa ile Merve Allah’ın (dininin) nişanelerindendir. Onun için her kim hac ve umre niyetiyle Kâ’be’yi ziyaret eder ve onları da tavaf ederse bunda bir günah yoktur.”
Sa’yin dayanağı bu ayettir. Ayetin ifadesi, Hanefîlerin sa’yi rükün değil vacip saymasında dikkate alınan delillerdendir.
Umrenin farzları nelerdir?
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın esas aldığı Hanefî mezhebine göre umrenin iki farzı vardır: ihram ve tavaf. Bunlardan biri yapılmadan umre gerçekleşmiş olmaz.
İhram umrenin şartıdır. Mikat sınırı geçilmeden niyet edilip telbiye getirilerek ihrama girilir; niyetin ve telbiyenin ayrıntıları için umre niyeti ve telbiye rehberlerine bakabilirsiniz. Erkeklerin büründüğü iki parça örtü bu hâlin görünen kısmıdır; ihramı başlatan şey niyet ve telbiyedir.
Tavaf umrenin rüknüdür. Din İşleri Yüksek Kurulu’nun ifadesiyle tavaf, İslâm âlimlerinin tamamına göre umrenin farzıdır; terk edilirse umre bâtıl olur ve yeniden yapılması gerekir. Hanefîlere göre tavafın ilk dört şavtı farz, kalan üç şavtı vaciptir. Tavafın adım adım yapılışı ayrı bir rehberde anlatılır.
Umrenin vacipleri nelerdir?
Hanefî mezhebinde umrenin iki vacibi vardır: Safa ile Merve arasında sa’y yapmak ve saçı tıraş edip veya kısaltıp ihramdan çıkmak.
Sa’y tavaftan sonra yapılır. Sa’yin ilk dört şavtı farz, yediye tamamlanması vaciptir. Özürsüz olarak sa’y terk edilirse umre geçerli olur, ancak dem (koyun veya keçi kesmek) gerekir.
Tıraş, umrenin son aşamasıdır ve ihramdan tıraşla çıkılır. Erkekler için vacip olan asgari miktar başın en az dörtte biridir; kadınlar saç uçlarından keser. Ayrıntılar için saç tıraşı kuralları rehberine bakın.
Bunlara ek olarak mikat sınırını ihramsız geçmemek de vaciptir. Mikatı ihramsız geçip geri dönmeyen kişiye Hanefîlere göre dem gerekir; menasike başlamadan dönüp ihrama girerse ceza düşer.
Tavafın vacipleri nelerdir?
Hanefî mezhebinde tavafın kendi vacipleri de vardır. Bunlardan birinin terki tavafı geçersiz kılmaz; ancak telafi edilmezse ceza gerektirir.
- Abdestli olmak. Hanefîlere göre vacip, diğer mezheplere göre şarttır; abdestsiz yapılan umre tavafı iade edilmezse dem gerekir.
- Avret yerlerinin örtülü olması.
- Tavafa Hacerü’l-Esved hizasından başlamak.
- Kâbe’yi sol tarafa alarak dönmek.
- Gücü yetenin yürüyerek tavaf etmesi.
- Tavafı Hatîm’in dışından yapmak.
- Tavaftan sonra iki rekât tavaf namazı kılmak. Bu namaz Hanefîlere göre vaciptir; kılınmaması tavafın geçerliliğini etkilemez ve Hanefî mezhebinde ceza gerektirmez.
Umrenin sünnetleri nelerdir?
- İhrama girmeden önce gusül abdesti almak.
- Kerahet vakti değilse iki rekât ihram namazı kılmak.
- Telbiyeyi zaman zaman tekrarlamak.
- Erkeklerin tavafın ilk üç şavtında remel, bütün şavtlarında ıztıbâ yapması.
- Hacerü’l-Esved’i istilâm etmek ve bu sırada tekbir getirmek.
- Tavaf, sa’y ve tıraşı ara vermeden peş peşe yapmak.
- Sa’yi abdestli yapmak.
Mezheplere göre umrenin farzları ve vacipleri
Türkiye’deki uygulama Hanefî mezhebi esas alınarak yürütülür. Diğer mezheplerde bazı vacipler rükün sayılır; bu fark özellikle sa’yin ve tıraşın unutulduğu durumlarda sonucu değiştirir.
| Unsur | Hanefî | Mâlikî | Şâfiî | Hanbelî |
|---|---|---|---|---|
| İhram | Şart | Rükün | Rükün | Rükün |
| Tavaf | Rükün (ilk 4 şavt) | Rükün (7 şavt) | Rükün (7 şavt) | Rükün (7 şavt) |
| Sa’y | Vacip | Rükün | Rükün | Rükün (bir görüşe göre vacip) |
| Tıraş | Vacip | Vacip | Rükün | Vacip |
| Umrenin hükmü | Müekked sünnet | Müekked sünnet | Farz | Farz |
Farz, vacip ve sünnet terk edilirse ne olur?
Farzın terki: Tavaf hiç yapılmamışsa veya dört şavttan az yapılmışsa umre tamamlanmamıştır; kişi ihramdan çıkmış sayılmaz ve tavafı yapmadıkça ihram yasakları devam eder.
Vacibin terki: Umre geçerlidir. Sa’yin özürsüz terki dem, sa’yin son üç şavtından eksik kalan her şavt için bir fitre miktarı sadaka gerektirir. Tavafın son üç şavtından birinin veya birkaçının terki de dem gerektirir; eksik şavtlar sonradan usulüne uygun tamamlanırsa ceza düşer.
Sıranın bozulması: Hanefî mezhebine göre umre tavafından sonra sa’y yapmadan tıraş olan kişi ihramdan çıkmış olur; sa’yini yapar, sırayı terk ettiği için dem gerekir.
Sünnetin terki: Ceza gerekmez.
Umrenin farzları ile haccın farzları arasındaki fark
Haccın farzları ihram, Arafat vakfesi ve ziyaret tavafıdır; bunlar belirli günlerde yapılır. Umrede ise vakfe yoktur ve umre belirli bir zamana bağlı değildir. Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre umre tavafının vakti ihrama girildikten sonra başlar; son vakti için bir sınır yoktur, umre ihramındayken herhangi bir vakitte yapılabilir.
Bu yüzden umre ihramına girdikten sonra hastalanan kişi, iyileşinceye kadar ihramlı olarak bekleyebilir; iyileşince tavaf ve sa’yini yapıp tıraş olarak ihramdan çıkar. Kurula göre tavaf ve sa’yi ertelediği için ceza gerekmez; ancak bekleme süresince ihram yasaklarına uyması gerekir.
Hanefî mezhebine göre Arefe günü sabahından Kurban Bayramı’nın dördüncü günü güneş batıncaya kadar umre yapmak tahrîmen mekruhtur; bu tarihler dışında yılın her günü umre yapılabilir.
Uygulamada dikkat edilecekler
- Tavafa abdestli başlayın; abdest bozulursa ara verip abdest alın ve kaldığınız şavttan devam edin.
- Şavt sayısında tereddüt ederseniz az olan sayıyı esas alın. Hanefîlere göre tereddüt umre tavafında olmuşsa tavaf yeniden yapılır; sık şüpheye düşen kişi emin olduğu asgari sayıyı esas alır.
- Sa’yi tavaftan sonra yapın; muteber bir tavaftan önce yapılan sa’y geçerli değildir.
- Sa’y bitmeden tıraş olmayın.
- Mikat sınırını ihramsız geçmeyin; uçakla gelenlerde ihram anı kafile görevlisi tarafından duyurulur.
Sıkça sorulan sorular
Umrenin kaç farzı vardır?
Hanefî mezhebine göre iki: ihram ve tavaf. İhram şart, tavaf rükündür. Diğer üç mezhepte ihram, tavaf ve sa’y rükün sayılır.
Umrenin vacipleri nelerdir?
Hanefî mezhebinde sa’y ve tıraş olup ihramdan çıkmaktır. Ayrıca mikatı ihramsız geçmemek ve tavafın son üç şavtını tamamlamak da vaciptir.
Sa’y farz mı vacip mi?
Hanefî mezhebinde vaciptir; özürsüz terk edilirse umre geçerli olur ama dem gerekir. Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde sa’y rükündür.
Tavafta abdest farz mı?
Hanefîlere göre abdest tavafın vacibidir, diğer mezheplere göre şarttır. Hanefî mezhebinde abdestsiz yapılan umre tavafı iade edilmezse dem gerekir; abdestli olarak yeniden yapılırsa ceza düşer.
Tavaf namazı kılınmazsa ceza gerekir mi?
Tavaf namazı Hanefî ve Mâlikîlere göre vaciptir. Kılınmaması hâlinde Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ceza gerekmez; Mâlikîlere göre dem gerekir.
Umre farz mı, sünnet mi?
Hanefî ve Mâlikî mezheplerinde ömürde bir kez umre yapmak müekked sünnettir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise farzdır.
Remel ve ıztıbâyı unutmak umreyi bozar mı?
Hayır. Remel ve ıztıbâ sünnettir; terk edilmeleri ceza gerektirmez.
Umre tavafı ne zaman yapılmalı?
Umre tavafının vakti ihrama girildikten sonra başlar ve son vakti için bir sınır yoktur. Hastalık gibi bir sebeple erteleyen kişi ihramlı olarak bekler; ertelemeden dolayı ceza gerekmez.
Tıraş olmadan ihramdan çıkılır mı?
Hayır. Tıraş vaciptir ve ihramdan tıraşla çıkılır. Tavaf ve sa’yden sonra tıraşı geciktiren kişinin ihramı ve ihram yasakları tıraş oluncaya kadar devam eder.
Sa’yi abdestsiz yapabilir miyim?
Evet. Sa’yi abdestli yapmak sünnettir; tavaf abdestli yapıldıktan sonra sa’y abdestsiz yapılırsa geçerlidir. Bu yüzden tavaftan sonra âdeti başlayan kadın sa’yini yapabilir ve ona ceza gerekmez.
Tavaf ile sa’y arasında ara verebilir miyim?
Tavaf, sa’y ve tıraşı ara vermeden yapmak sünnettir. Arada dinlenmek veya nafile tavaf yapmak umrenin geçerliliğine engel değildir; ancak bu sürede ihram yasaklarına uyulur.
Dört şavttan sonra tavafı bırakırsam umrem geçerli mi?
Hanefî mezhebine göre farz olan miktar yerine gelmiştir; ancak eksik kalan şavtlar için dem gerekir. Eksik şavtlar sonradan tamamlanırsa ceza düşer.
Kaynaklar
İlgili turlar
Programları ve fiyatları inceleyin
Kalkış tarihlerine ve oda tipine göre güncel fiyatlar tur sayfalarında yer alır.